Prezidente Komisaun Téknika ba Planu Rekonstrusaun, Benjamin de Oliveira Hopffer Silveira Martins. Imajen TATOLI /Egas Cristóvão

DILI, 19 outubru 2021 (TATOLI)–Prezidente Komisaun Téknika ba Planu Rekonstrusaun, Benjamin de Oliveira Hopffer Silveira Martins, hateten, progresu levantamentu dadus ba estragu infraestrutura públika kauza inundasaun ne’ebé akontese iha loron 04 abríl 2021, tama ona iha nível datoluk.

“Iha nível datoluk hamutuk ho ekipa ida hosi Ministériu Obra Públika (MOP), daudaun ne’e hahú halo serbisu tanba prosesu rekrutamentu ba enjiñeiru foin ramata iha fulan-agustu, ne’ebé sira hahú serbisu iha setembru,” Prezidente Komisaun Téknik ba Planu Rekonstrusaun, hateten ba Agência TATOLI, via telefónika, tersa ne’e.

Komisaun Téknika identifika ona totál projetu 117 iha Dili no munisípiu seluk, ne’ebé iha posibilidade sei aumenta, barak liu projetu morru retensaun kuaze iha fatin hotu ho espesífiku balun hanesan hadi’a ponte.

Antes ne’e, iha identifikasaun faze dahuluk, ekipa sira halo limpeza, hasai rai-henek iha mota laran, ne’ebé prosesu ne’e ramata ona.

Notísia relevante: Normalizasaun iha munisípiu afetadu dezastre naturál atinje ona 90%

Institutu Jestaun Ekipamentu (IGE, sigla portugés) toma konta halo limpreza iha lokál 50-resin no empreza hamutuk 20-resin ne’ebé ho vontade rasik, apoia atividade iha lokál 50-resin.

Iha nível daruak mak infraestrutura sira ne’ebé vitál atubele normaliza situasaun, hanesan estrada a’at tenke hadi’a lalais.

“Ezemplu hanesan estrada iha embaixada Japaun nia-oin. Iha nível daruak ne’e iha projetu hamutuk ualu, maibé hela hitu, bele dehan la’o ona no aprova ona iha Konsellu Administrasaun Fundu Infraestrutura, hela mak ponte Loes, tanba ninia komplesidade a’as ne’ebé sei estuda hela, restu ne’e iha Dili laran hotu, hanesan mroru ida iha Ponte CPLP, Ponte Bekusi, morru iha Bidau, morru iha Tibar, ponte kiik ida iha Ailok-laran, no morru iha mota Maloa,” nia akresenta.

Ekipa sira identifika estragu infraestrutura kauza dezastre naturál iha 04 abríl hamutuk 94, ne’ebé hatudu iha estrutura simples estragu purvolta iha lokál 54 no estrutura komplexu iha 40.

Parte Komisaun Téknika ba Planu Rekonstrusaun nota mós katak besik ona tempu udan, tanba ne’e daudaun iha ona hanoin atu realiza limpeza ba faze daruak.

“Nune’e bele kria kondisaun bee atu liu iha mota no rai-henek sira iha nível dahuluk muda ba mota ninin sira, planu atu hasai hotu hosi mota laran ba butuk hamutuk iha fatin ida, ne’ebé sei estuda hela, oinsá atu hala’o serbisu ida-ne’e,” Benjamin de Oliveira akresenta.

Enkorpora probabilidade risku iha konseitu

Daudaun ne’e, ekipa tenta enkorpora didi’ak konseitu risku iha dezenvolvimentu.

“Realidade kalamidade foin lalais afeta infraestrutura barak, bainhira kalamidade afeta ba sasán sira ita dezenvolve ne’e maka bolu dehan risku. Agora ba plenaementu sira rasik ita seidauk inkorpora didi’ak konseitu risku iha ita-nia dezenvolvimentu, ne’ebé dala ruma liu tiha kapasidade atu fó resposta lalais, maibé MOP esforsu ho ninia papél másimu atubele atua lalais iha tempu tuir mai,” nia argumenta.

Prezidente komisaun dehan, presiza halo konseitu ne’ebé bele akumula mós probabilidade ba risku.

“Konseitu tenke tau risku hanesan fatór ne’ebé bele konsidera bainhira situasaun ne’e mosu, ba oin dezeñu sira tenke enkorpora mós konseitu ida-ne’e, tanba dala ruma ita harii estrada ida di’ak, maibé iha fatin ida bele mosu risku, konseitu ida-ne’e ba oin tenke enkorpora mós iha prosesu halo dezeñu,” nia subliña.

Projetu sira iha nível daruak, iha ona prosesu ezekusaun ne’ebé prepara hela atu halo supervizaun, ne’ebé iha ligasaun ho atividade normál ne’ebé maka iha ona.

“Ezemplu hanesan departamentu ida responsabiliza kona-ba manutensaun no iha atividade, dala barak responsabilidade ba ida-ne’e sei kahur malu hela, ne’ebé presiza didi’ak responsabilidade sira ne’e atubele halo atuasaun labele kria fali problema foun,” nia esplika.

Enjiñeiru Japaun halo kooedenasaun ho ekipa rekuperasaun

Kona-ba ekipa enjiñeiru Japaun ne’ebé tun ba terrenu hodi halo levantamentu, dadaun ne’e iha koordenasaun entre parte rua, nune’e mós troka hanoin ba malu tanba sira iha faze ida-ne’e, durante tinan ida halo de’it levantamentu dadus, maibé seidauk responde ba situasaun sira ne’ebé atu mosu mai.

“Dili laran foku liu ba mota Comoro, tanba ninia komplexidade a’as, risku sosiál barak, atividade okupasaun umana barak, ne’ebé presiza dadus didi’ak atu fó solusaun di’ak. Koordenasaun la’o hela, sira halo levantamentu la’ós atu fó solusaun kedas agora, maibé rekolla hela dadus de’it, ne’ebé ami mós partilla dadus ba sira, no ami husu hela esperiénsia balun atubele ajuda mós fó solusaun iha kurtu prazu,” nia informa.

Notísia relevante: PM Taur atu husu apoiu enjeñeiru Japaun redezeña barrajen mota

Kona-ba kustu rekuperasaun, tuir enjiñeiru ne’e, dalaruma atuasaun la kondiz ona ho tempu orsamentu ninian.

“Hanesan projetu hitu atu implementa mós susar tanba tenke tuir prosedimentu sira ne’ebé estabelese tiha ona iha rejime normál ne’e,” nia dehan.

Tanba ne’e, tuir Benjamin, ba oin presiza kria mekanizmu ida ba situasaun risku sira hanesan prosesu konkursu ne’ebé bele halo espesífiku ba situasaun risku

“Hosi fulan-abril to’o mai atu ezekuta projetu sira-ne’e lori tempu lubuk ida, liuliu aprovizionamentu ba projetu ualu ne’e,” nia subliña.

Jornalista : Antónia Gusmão

Editora      : Julia Chatarina

PUBLISIDADEiklan

HAKEREK NO HATÁN

Please enter your comment!
Please enter your name here