Prezidente Komisaun A (Justisa no Konstitusionál), Joaquim dos Santos ‘Boraluli’. Imajen Tatoli/Egas Cristóvão

DILI, 08 setembru 2020 (TATOLI)—Prezidente Komisaun A (Justisa no Konstitusioná), Deputadu Joaquim dos Santos, hateten lei Medida Prevensaun no Kombate Korrupsaun (MPCC-sigla portugés) obriga jestór sira iha setór públiku no privada sira atu ezekuta OJE ho fuan moos.

Lei MPCC ne’e  Prezidente Repúblika promulga 26 agustu 2020  no sura hosi publikasaun Jornál Repúblika to’o loron 180 lei hahú moris ka hahú implementa ona.

Notísia Relavante: PN Aprova Projetu-Lei MPCC ho Unanimidade

“Lei ne’e julga sidadaun sira brani hala’o servisu ba setór públiku ka setór privadu ho fuan moos. Tanba ne’e sé mak barani foti (asume) kargu atu responsabiliza komportante  iha polítika, funsaun públika no setór importante kaer povu nia osan ne’e tenke brani foti pozisaun asume responsável halo tuir ema hotu nia hakarak,” Deputadu Joaquim dos Santos, esplika ba jornalista sira, iha Parlamentu Nasionál, tersa ne’e.

Prezidente Komisaun A ne’e mós fó-sai katak, lei MPCC ne’e mós prevene jestór sira labele monu ba aktu korrupsaun.

Reprezentante povu ne’e fó hanoin ba sidadaun sira-ne’ebé hetan konfiansa atu asume kargu importante sira tenke komprende uluk lai lei ne’e, kuandu la komprende entaun buka hatene lai.

“Tanba lei ne’e atu ajuda ema sira atu sai profisionál hodi respeitu regra no respeitu ema seluk nia direitu. Bainhira lei ne’e vigora bele ajuda ita-nia órgaun kompetente sira atu hala’o nia kna’ar didiak atu ajuda Governu ne’e moris iha transparánsia, liuliu iha setór públiku no setór privadu mós lei ne’e kona,  liuliu kompañia sira-ne’ebé mak hetan osan hosi estadu nian depois liga ho aprovizionmentu sira-ne’ebé fó kontratu,” nia dehan. 

Tanba ne’e, nia hateten, setór privadu sira mós tenke kuidadu uitoan sira-nia hahalok tanba lei ne’e  bele kona hotu sira, liuliu iha fraude konstrusaun.

“Ami sira polítiku sira-ne’e liga ho tráfiku influensia sira. Entaun lei ne’e prevene atu ita labele halo sala. Importante lei  ida agora ne’e la’ós buka ema ba kastigu de’it maibé kuandu halo sala ona pasiénsia  tribunál prova, ema ruma labele impede, tanba lei ne’e mak haruka tribunál halo prova,” nia fó hanoin.

Maibé, nia esplika, iha artigu balun iha lei refere iha artigu tranzintóriu sira ko’alia kona-ba prosesu lejialasaun komplementár sira, purtantu lejizlasaun komplementár sira-ne’e bele liuhosi dekretu Governu no bele mós liuhosi Parlamentu Nasionál halo lei ruma.

Nia dehan, sw liuhosi Parlamentu Nasionál halo lei bele kleur, maibé liuhosi Governu halo regulamentu ruma atu asegura Comissão Antí Corrupção (CAC) no sistema servisu  tribunál ninian liuliu órgaun  judisiáriu ne’ebé lei ne’e fó kompeténsia atu sira servisu didi’ak, hala’o de’it sira-nia kna’ar ne’e presiza sira iha regulamentu balun hosi Governu.

Tanba, tuir nia, CAC labele halo  regulamentu no labele halo rejimentu internu, tanba ne’e tempu lejisladór fó loron 180 atu Governu ka lejisladór sira prepara regulamentu ka lei sira sumplementár  atu komplementa lei baze ne’ebé  halo ona ba CAC nia tempu fulan neen (6) nia laran.

“Agora kazu sira-ne’ebé mak uluk akontese  molok lei ne’e moris, ida-ne’e la’o nafatin tanba lei ida-ne’e halo ba korrupsaun nian ne’ebé kazu korrupsaun ne’ebé agora la’o hela iha tribunál  ida-ne’e kontinua la’o nafatin tuir presesu normál,” nia dehan. 

Se iha kazu foun ruma kona-ba hahalok uluk depois lei ne’e moris ema ruma lori ba tribunál, nia hatutan, lei ida-ne’e sei buka tuir to’o nia abut basta sidadaun ida aprezenta ba tribunál katak  planu A-planu B uluk nia bosok tiha públiku maibé tuir loloos nia halo korrupsaun. 

Nia hatutan, bainhira sidadaun ruma keixa, Ministériu Públiku halo servisu to’o hetan nia abut ba kazu ne’e.

“So ké ita tenke hein  lei ne’e moris lai. Se sura hosi agostu entaun fevereiru  ba oin ne’e  deputadu, Prezidente Repúblika, Ministru to’o mai xefe departamentu sira tenke hatama ona sira-nia rejistu deklarasaun bens (soin) balun,” nia hateten. 

Nia esplika, lei ne’e dehan kada tinan halo  atualizasaun osan ne’e mai hosi ne’ebé,  se xefe departamentu de’it mais uma andár tolu (3) kedas ne’e osan mai hosi ne’ebé, se dehan nia uma ne’e uluk mane foun sira fó rai  hamutuk mak halo uma boot ne’e entaun iha justifikasaun klaru, tanba ema nia kustume direitu mak  fó ida-ne’e lei la kona.

“Maibé laiha justifikasaun ka prova laiha,  pasiénsia, estadu foti  de’it tanba  ita labele  justifika. Se ita tenke bosok ba komarka tanba iha regra lubuk ida lei ida-ne’e,” nia esplika.

Notísia Relavante: Bainhira Lei MPCC Vigora, Xefe Departamentu Sira Tenke Prepara-Aan Didi’ak

Jornalista: Evaristo Soares Martins

Editór: Cancio Ximenes

HAKEREK NO HATÁN

Please enter your comment!
Please enter your name here