Primeiru-Ministru, Taur Matan Ruak, akompaña ho membru governu sira, partisipa iha debate kona-ba pedidu estensaun ba Estadu Emerjénsia husi Prezidente Repúblika, iha Plenária Parlamentu Nasionál, segunda 26 Abril 2020. Imajen Tatoli/António Gonçalves

DILI, 20 jullu 2020 (TATOLI) — Parlamentu Nasionál aprova ona Projetu-Lei númeru 1/V (1a) Medida Prevensaun no Kombate Korrupsaun (MPCC-sigla portugés) ho unanimidade. Projetu-lei aprova ho rezultadu votasaun a-favór 61, kontra 0 no abstensaun 0.

Deputadu Partidu Libertasaun Populár (PLP), Abel Pires, fó parabéns ba Komisaun A ne’ebé finaliza ona ezbosu lei ne’e.

“Ami apoia 100% lei ne’e tenke hetan aprovasaun iha mandatu ida-ne’e. Parabéns ba bankada parlamentár ne’ebé envolve iha komisaun hodi aprova lei ne’e,” dehan nia.

Purtantu, Deputadu Bankada CNRT, Arão Noé de Jesus da Costa Amaral, preokupa ezbosu lei ne’e tanba maioria transfere artigu sira hosi Kódigu Penál.

“Krime iha de’it artigu rua ka tolu de’it mak hamosu tan iha ezbosu ne’e. Artigu barak liu mak deklarasaun bens kuaze artigu 70. Artigu sira-ne’e barak liu estabelese tiha ona Kódigu Penál. Tanba ne’e mak ha’u dehan katak lei ne’e aumenta de’it katak artigu rua ka tolu mak foun maibé restu ne’e ita transfere de’it,” hateten Eis PPN ne’e.

Nia hatutan, ho aprovasaun lei ne’e presiza tau orsamentu boot ba Komisaun Antí Korrupsaun (KAK) iha 2020 no 2021 nune’e bele kria divizaun hodi halo rejistu ba bens no kria mós kria mós reprezentante kada munisípiu.

“KAK presiza aumenta funsionáriu nune’e bele halo akompaña ba rejistu bens (soin) iha munisípiu sira,” Arão Noé fó hanoin.

Deputadu Bankada PD, Mariano Assanami Sabino orgullu lei ida-ne’e hodi hametin liután konstrusaun Estadu.

“Ita la’ós hein para kastigu timoroan ida. Ita halo prevensaun hodi labele monu ba korrupsaun, tenke iha sistema hodi halo prevensaun. Ha’u kle’ur iha membru Governu, membru Governu la deside ida, nia aprova, más se sistema ne’e ladún di’ak entaun dalaruma membru Governu mak define fali. Iha aprovizionamentu ne’e membru Governu la deside, aprova de’it, kuandu sistema ladi’ak buat hotu mai membru Governu mak deside”, hateten Assanami.

Tanba ne’e, Assanami husu ekipa inspetoria kada ministériu ne’e tenke KAK no PDHJ mak hili nune’e serbisu auditoria nian bele la’o ho di’ak.

“Ha’u haree katak presiza tau osan no presiza rekruta para atubele utiliza sistema ne’e ho di’ak, ita hotu tenke kuidadu tanba atu sai líder iha Timor ne’e la fásil, esperiénsia tinan lima ka tinan 10 mak rezulta lideransa ida di’ak maibé iha minutu 30 bele hakoi tiha líder ne’e tanba ne’e mak ita hotu tenke apoia KAK, PDHJ, Tribunál Kontas para tau duni ema ne’ebé iha esperiénsia,” nia salienta.

Assanami propoin ekipa auditoria ne’ebé iha liña ministeriál tenke KAK, PDHJ no Tribunál Kontas mak rekruta.

Vise-Xefe Bankada Bankada UDT/FM, Deputadu Isabel Ximenes, fó apresiasaun ba Komisaun A ne’ebé konsege finaliza ona projetu-lei MPCC.

“Ha’u la kestiona konteúdu hosi lei ne’e. Ha’u preokupa liu halo nusá mak KAK bele implementa. Ha’u hatene kapasidade KAK rasik. Auditoria hira mak iha ona liuliu kualifikasaun ne’ebé mak tenke iha kursu própriu,” nia tenik.

Nia fó ezemplu, auditór ba forénsika tenke ho kursu própriu nune’e implementasaun lei MPCC bele la’o ho di’ak.

Entretantu, Vise-Xefe Bankada PLP, Deputadu Francisco Vasconcelos, simu preokupasaun membru deputadu sira maibé Timor-Leste bele iha KAK maibé na’in ba penál mak nafatin Ministériu Públiku.

“Hahú hosi lei ne’e vigora, kargu públiku sira atu halo krime korrupsaun tenke hanoin dala atus-ida tanba ne’e mak lei ne’e iha medida tolu. Ida, medida jerál prevensauun. Rua, rejime deklarasaun bens no interese no dispozisaun prosesuál penál,” katak Deputadu Bankada PLP ne’e.

Xefe Bankada PUDD, Deputadu António de Sá Benevides, hanoin katak lei ida-ne’e sei implementa ho di’ak no implementa lalais di’ak liután.

“Kaer lalais no sulan lalais, furak liu. Tanba ne’e, bankada PUDD sei fó nia votu a-favór”, hateten Xefe Bankada PUDD.

Bankada FRETILIN liuhosi Deputadu Antoninho Bianco, louva ho hanoin balun ne’ebé mellora di’ak liután lei ne’e maski lori tempu.

“Tanba ne’e bankada FRETILIN louva komponente hotu, agora lei ona, agora kestaun implementasaun tenke respeita lei hodi garante boa governasaun, tanba ne’e KAK tenke identifika frakeza ne’ebé mak iha hakbiit-an hodi implementa lei ne’e”, dehan nia.

Nia fó hanoin, iha implementasaun lei mak hotu-hotu taka informasaun entaun susar atu atinje boa governasaun ne’ebé mak di’ak.

Vise-Xefe Bankada CNRT, Deputadu Patrocínio Fernandes dos Reis, hateten CNRT demonstra ona ninia hanoin iha diskusaun lei refere ho objetivu projetu-lei ne’e tenke sai lei ida.

“La’ós buat foun iha lei ida-ne’e maibé ita foti hosi Kódigu Penál hodi tau iha lei ida-ne’e, fraude konstrusaun mak buat foun iha lei no no lei foun mak ita tau mak medida prevensaun iha lei ne’e,” Xefe Bankada CNRT ne’e haklaken.

Bankada CNRT fó korajen ba implementadór sira hanesan KAK tanba durante ne’e laiha nehan.

“Ami hanoin katak lei ne’e tama ein vigór KAK bele halo milagre maibé presiza investimentu boot hosi Estadu ba KAK nune’e it abele alkansa kombate korrupsaun,” dehan nia.

Reprezentante Bankada KHUNTO, Deputadu António Verdiál de Sousa, hateten ba futuru Governu presiza tau osan boot ba KAK hodi implementa lei ne’e ho di’ak nune’e bele prepara rekursu umanu ne’ebé di’ak.

Ikusliu, Reprezentante Bankada PLP, Noé da Silva “Buka-Tuir” orgullu ho lei ida-ne’e tanba lejizlatura ida-ne’e konsege finaliza lei ne’e.

“Ami propoin tau osan iha 2020 nune’e bele estabelese KAK iha munisípiu sira,” nia hateten.

Jornalista: Evaristo Soares Martins

Editór: Cancio Ximenes

HAKEREK NO HATÁN

Please enter your comment!
Please enter your name here