Prezidente MOKATIL, Hélio Dias da Silva. Foto TATOLI: Rafy Belo

DILI, 12 dezembru 2019 (TATOLI) – Prezidente Movimentu Kamponeza Timor-Leste (MOKATIL), Hélio Dias da Silva, hatete liuhusi Asembleia Traballu MOKATIL sei ko’alia kestaun tolu, ida mak define presu ba merkadu sorghum nian.

“Ida maka avalia prosesu dezafiu servisu MOKTIL nian, segundu maka atu ko’alia kona-ba planu asaun ne’ebé MOKATIL sei halo tinan oin no terseiru maka sei ko’alia kona-ba presu definitivu ba produsaun hirak ne’ebé agora ami konsentra hanesan sorghum”, dehan Prezidente MOKATIL ba Ajénsia TATOLI iha Mandarin, ohin.

Hélio ekoñese katak daudaun ne’e públiku preokupa uitoan sobre merkadu sorghum liuliu ba aban-bainrua nian, maibé liuhusi asembleia membru sira sei define loloos presu batar ain naruk ne’e.

“Ami sei define tuir presu ne’ebé maka dignu ba produtór sira tuir klase kilógrama, primeiru, segundu to’o terseiru ita bele kompara karik hanesan foos kilógrama 25 ne’e hira, nune’e sorghum mós sei regula tuir hanesan ne’e”, nia dehan.

Prezidente Movimentu Kamponeza ne’e hatutan MOKATIL fó importánsia ba fini sorghum no seidauk bele halo produsaun ba produtu ne’e ba trigu no alimentu sira seluk.

“Janeiru tinan oin ita foin komesa ko’alia kona-ba hola, prodús no distribui ba ita-nian konsumidór hotu. Tinan ida ne’e ita seidauk bele halo produsaun ba sorghum ka batar Kay Rala ba jus, trigu no ai-han sira seluk tanba tinan ne’e ita sei foka oinsá haforsa fini sorghum nian”, katak.

Nia dehan mákina sira ne’ebé maka atu halo produsaun ne’e iha ona Guicho-Liquiçá no fatin ne’e MOKATIL sei esforsu hodi hadi’ak liután, nune’e karik ba aban-bainrua sai sentru ba indústria kooperativa nian no sei estabelese sentru seluk iha munisípiu no postu administrativu sira.

Nia informa bazeia ba dadus ne’ebe maka MOKATIL iha ba kolleita sorghum tinan ida ne’e hosi territóriu laran tomak hamutuk tonelada 93 inklui iha Guicho ne’ebé maka halo lansamentu dahuluk ba kolleita nasionál sorghum nian, maibe ne’e la to’o tanba ne’e presiza fini tan.

“Agora daudaun ami hahú fahe fali ona fini sira ne’e ba munisípiu sira hanesan Aileu no Ainaro no sorghum ne’ebé maka iha Guicho hamutuk tonelada rua ne’e ami fahe ona ba iha Ermera”, katak.

Daudaun ne’e halo ona destribuisaun ba fini sorghum ba Aileu, Ainaro no Ermera no munisípiu sira seluk seidauk tanba sei hein udan-been.

Prezidente MOKATIL ne’e afirma rai ne’ebé komunidade sira prepara ona atu kuda sorghum iha ektare 1572, no ida ne’ebé seidauk prepara iha ektare 3650. “MOKATIL hola mákina fila rai rua, agora iha portu ona”.

Mákina ne’e atu fila rai ba fatin hirak ne’ebé atu kuda fini batar ain naruk no fiar katak ho ida ne’e produsaun ba sorghum sei aumenta no bele sai alvu hodi bele sai produtu subtituisaun ba hahán rai-laran.

Nia mós hatán kona-ba ba lukru ba rai-na’in sira ne’ebé oferese rai hodi kuda sorghum, iha estatutu kooperativa ko’alia kona-ba mekanizmu to’os-na’in sira ne’ebé maka oferse rai.

“Ha’u dehan katak produsaun hotu sei konsentra iha sentru depois balun kona fali ba fa’an, rezultadu fa’an sei filafali ba iha sentru ne’e no to’os-na’in sira sei hetan lukru 10% hosi rai ne’ebé maka sira oferese, maibé ida ne’e mós ami liu asembleia maka sei haree lukru ne’e di’ak ba sira, nune’e enkoraja atu hamutuk ho kamponeze sira kuda nafatin”, Hélio dehan.

Tanba MOKATIL nian hakarak maka produtu sorghum la’ós sai hahán baibain, maibe sai hanesan produtu substitui ba komunidade.

Asembleia Traballu MOKATIL nian sei halo iha 14 to’o 15 novembru no tuir ajenda ne’ebe maka iha katak sei aprova rezolusaun balun ba servisu membru MOKATIL nian.

Notísia relevante : To’os-Na’in Espera Sorghum Folin Iha Merkadu

Rai-Na’in Sei Hetan Porsentu 10 Hosi Sentru Prosesamentu Sorghum Iha Guicho

Jornalista : Natalino Costa
Editora : Maria Auxiliadora

HAKEREK NO HATÁN

Please enter your comment!
Please enter your name here