Diretór Ezekutivu Asosiasaun HAK, Sisto dos Santos. Imajen TATOLI/Egas Cristovão.

DILI, 20 marsu 2021 (TATOLI)—Diretór Ezekutivu Asosiasaun HAK, Sisto dos Santos, husu ba timoroan hotu liuliu foinsa’e sira katak laiha tan razaun ida-ne’ebé deskorda maibé iha obrigasaun atu elimina rasizmu iha aspetu saida de’it no hahú ona apoiu solidaridade atu nune’e sai hanesan xave ida atu bele kombate rasizmu iha TL.

Notísia Relevante: Rasizmu la valoriza ema-nia dignidade

“Bainhira ita kombate rasizmu ita mós bele kombate korrupsaun, kombate kontra violénsia hasoru feto no labarik feto, LGBTI, kontestu rejiaun, kultura, tanba ema hotu nia kontribuisaun ba Timor-Leste nia di’ak,” Sisto dos Santos hateten ba Agência TATOLI iha ámbitu komemorasaun Loron Mundiál Ba Halakon Diskriminasaun Rasiál ne’ebé mundu selebra kada 21 marsu, iha nia iha nia knaar fatin, Faról, Dili, sesta ne’e.

Atu halakon rasizmu ne’e iha Timor-Leste, Sisto dos Santos hateten, tenke hahú hosi individu sira liuliu tenke hahú hosi uma laran, viziñu sira, eskola no hosi servisu fatin ho solidariedade fuan umanu nian ne’ebé kle’an.

“Atu halo lakon rasizmu hahú hosi individu sira liuliu hahú hosi uma laran, viziñu, eskola no servisu fatin. Tanba rasizmu ne’e ita halakon ho solidaridade fuan umanu nian. Tanba, ita la sente katak ita ne’ebé moris tanba mós iha moris seluk ne’ebé mak fó apoiu ba ita-nia moris ne’e. Ita la konsente katak ita-nia moris ne’e ema seluk valoriza ita no ema barak mak fó protesaun ba ita no ema barak mak kontribui ona ba ita-nia moris ne’e. Maibé dala barak ema haluha no ignora ida-ne’e,” nia esplika.

Tanba moris ne’e presiza no kompleta malu, nia dehan, tenke hahú ona valoriza, respeitu no dignifika malu, nune’e bele atinje katak ema hotu iha kapasidade intelektuál mak la hanesan maibé dignidade hanesan ema ne’e hanesan.

Diretór ezekutivu ne’e informa, tuir observasaun hosi Asosiasaun HAK ninian katak mundialmente inklui Timor-Leste daudaun ne’e sei akontese rasizmu tanba ema barak lakon solidaridade fuan nian ba malu.

Nia hatutan, rasizmu daudaun ne’e sei akontese tanba iha nasaun balun hanesan Amérika sei hamosu rasa kulit-metan no mutin, iha Ázia hanesan Indonézia rasa rejiaun no iha Timor-Leste sei iha eskalasaun polítika ne’ebé mak konservativu hanesan lider balun sei ko’alia kestaun ema-nia orijen, entaun hosi ida-ne’e nota katak rasizmu ne’e sei akontese iha mundu.

“Hanesan organizasaun direitu umanu nota rasizmu ne’e sei akontese. Tanba, buat ne’ebé mak ami halo durante ne’e, haree ita umanu ne’e sei toman nafatin ho kultura antigu nian, ne’ebé mak ita hanoin katak ita-nia parte, nia dignidade mak aas liu fali ema hotu nia dignidade. Entaun, hosi ida-ne’e hamosu rasizmu ona. Tanba, ita lakon solidaridade fuan umanu nian. Tanba ita tenta inferioriza ema seluk duké dignifika hanesan iha ámbitu igualitáriu nia-laran,” nia dehan.

Atu kontra rasizmu ne’e, nia dehan, Asosiasaun HAK nia pozisaun hosi uluk kedas ho istórikamente katak ema hotu nia direitu hanesan katak feto ka mane, ema ho desfisiénsia, Lesbian, Gay, Bisexual, Transjeneru, Interseksuál (LGBTI), lian no kultura ne’ebé mak diferensa maibé ne’e nu’udár kriatura Maromak nian entaun sira iha direitu hanesan ema baibain atu moris.

“Ita hotu kriatura Maromak nian, entaun ita rasik tenke simu realidade katak iha diferensa rasa maibé hotu-hotu Maromak nia ilas. Tanba, ita diferensa ne’e iha isin lolon de’it maibé dignidade ne’e hanesan,” nia hateten.

Nia dehan, klaru katak iha prátika sei hasoru dezafiu balun maibé saida mak sosiedade sivíl nota kulturalmente laiha diskriminasaun ida-ne’ebé mak ekstremu liu, maibé ko’alia kona-ba saida mak agora daudaun akontese hela iha nivél lokál maske sei hasoru dezafiu maibé instituisaun hahú ona valoriza no dezenvolve hodi hametin eliminasaun ba rasizmu ne’e rasik.

“Ida-ne’e nu’udár progresu ida no ita hein katak progresu ida-ne’e, ita sei dezenvolve hametin sai buras liután no sai ezemplár ida iha ita-nia Rejiaun Ázia,” nia dehan.

Notísia Relevante: Jornalista tenke kontra tanba rasizmu ne’e veneno

Jornalista: Arminda Fonseca

Editór: Cancio Ximenes

HAKEREK NO HATÁN

Please enter your comment!
Please enter your name here