Komandante En-Xefe FALINTIL, Kay Rala Xanana Gusmão, akompaña husi Veterana Armanda Araújo Arranhado “Hallima” hakerek hela mensajen iha mesin ketik antigu, bainhira vizita fali nia subar fatin durante rezisténsia nia laran iha Aldeia Nuntali, Suku Humboe, Postu Administrativu Gleno, Munisípiu Ermera. Imajen/Eugénio Pereira

ERMERA, 14 juñu 2020 (TATOLI) – Komandante Ein-Xefe FALINTIL, Kay Rala Xanana Gusmão, mata-wen monu bainhira vizita fali nia subar fatin iha Aldeia Nuntali, Suku Humboe, Postu Administrativu Gleno, Munisípiu Ermera, domingu ne’e.

Notísia Relevante : Xanana Presta Omenajen Ba Saudozu Nicolau Lobato ho Família

Xanana Gusmão, tanis hakuak Veterana Armanda Araújo Arranhado “Hallima” ne’ebé subar Xanana iha nia rezidénsia. Imajen/Eugénio Pereira

Xanana tanis tanba hanoin hetan terus no sofrimentu oioin ne’ebé nia hamutuk ho asuwa’in FALINTIL lubun haku’ur liu  iha tinan-24 nia laran hodi luta kontra invazaun Indonézia nian iha Timor-Leste.

Iha tinan 1991, Xanana hala’o viajen husi Ponta Leste Lospalos liu mai Viqueque, Baucau, Manatuto Ainaro too ba Ermera hodi subar iha Veteranu Luis António Salsinha “Airmano Raikutun” no nia kaben Veterana Armanda Araújo Arranhado “Hallima” oferese kuartu simples ida ba Xanana ho gerrilleiru kuaze na’in lima hodi subar no kontinua luta.

Xanana dehan, nia nunka haluha iha nia moris, bainhira hala’o vizita ba munisípiu sira sempre fó tempu vizita hikas ema sira ne’ebé sakrifika sira nia vida iha tempu susar para salva ninia vida husi inimigu nia presaun no persegisaun.

Uma ne’e sai hanesan muzeu ki’ik, iha kuartu laran ne’e sei rai hela obra rezisténsia barak hanesan fotografia Xanana ho gerrilleiru sira halo enkontru, rádiu komunikasaun, armáriu, meza no kadeira, no mesin ketik antigu ida ne’ebé uluk Xanana uza hodi hakerek mensajen ba gerrilleiru durante luta.

Hafoin haree tiha ekipamentu hirak ne’ebé sei orijen nafatin, Xanana akompaña husi veteranu rua uza oportunidade pasa fali mensajen balun hodi iha mesin ketik kona-ba vizita ne’ebé nia hala’o depois tinan 29.

“Ohin loron 14 marsu 2020, ha’u fila fali mai iha ha’u kuarta laran, iha ne’e ha’u hala’o ha’u nia serbisu iha tinan 29 liubá kotuk, hodi orienta funu no halo estratéjia funu hasoru okupasaun sira,” Xanana hakerek liuhusi mesin ketik ne’e.

Xanana konta, Matebian Padre Mario Belo, maka lori nia husi Lospalos ba Ermera iha tinan 1991 ho objetivu atu buka tuir nafatin kuadru rezisténsia sira ne’ebé sei moris hanesan, Ernesto Fernandes “Dudu”, Eduadro Barreto “Dusae”, Koordenadór OJETIL, Paulino Monteiro akompaña husi Sera Key, Konis Santana no gerrilleiru sira seluk atu halibur kuadru FALINTIL atu kontinua halo gerrilla.

“Ekipamentu sira uluk ha’u uza maka ne’e, toba no han hemu iha ne’e, buat hotu- hotu sei orijen hela. Ha’u mai iha ne’e iha 1991, Amu Mário Belo (matebian) no Amu José António, ami kolega koñese malu iha semináriu Maiór Dare, ami mai too Ermera tanba gerrilla organiza iha Ponta Leste mai too de’it iha Ainaro ninian, husi Ermera no Liquiça ninian iha tinan 1978 gerrilleiru barak komu rende tiha hotu, iha hela gerrilleiru lubuk ida iha Ermera ho Komandante Ernesto Fernandes “Dudu’ no iha Liquiça kontaktu tan matebian Komandante “Maucaro 305” no Jaime Ribeiro “Samba Sembilan” hodi organiza malu hodi loke frente gerrilla iha Ermera koordena ho Amu Mário Belo,” Xanana konta.

Populasaun entuziazmu simu prezensa Xanana Gusmão iha Aldeia Nuntali, Suku Humboe, Postu Administrativu Gleno, Munisípiu Ermera, domingu (14/06/2020). Imajen/Eugénio Pereira

Xanana lia tutan, iha Ermera Xanana mós subar iha fatin rezisténsia Aiceu, Suku Raimerhei besik malu ho Komandante Konis Santana iha Mertuto hodi halo ligasaun ho povu atu apoia hahán ba prosesu gerrilla hodi haluan ba Zona Bobobaro, Atasabe, Cailaco too Suai.

Hafoin tranzmite mensajen ba gerrilleiru FALINTIL sira hodi luta, tanba presaun inimigu komesa maka’as, ikus mai Xanana hetan ajuda husi Estafeta ida ho naran “Acinto” tula Xanana husi Ermera ba Dili hodi buka kontaktu Komanda David Alex “Daitula” no Taur Matan Ruak atu apoia kilat ba gerrilleiru sira iha Ermera.

“Tanba intelijente komesa deskonfia maka’as maka ami kombina ho Xina oan ida “Asinco” tula ha’u ho motór sai ba Dili, iha Dili ha’u kontaktu ho Komanda David Daitula buka apoia kilat mai Dili atu lori mai Ermera tanba gerrilla iha ne’e komesa funsiona,” Xanana haktuir.

Iha ona tinan 1992, maka inimigu kaer Xanana iha Lahane- Dili, maibé prosesu gerrilla kontinua lidera fali husi Konis Santana ho komandante sira seluk hanesan David Alex, Taur Matan Ruak no komandante sira seluk tan.

“Ema komesa kaer ona ha’u, maibé zona gerrilla ne’e kontinua, tuir saida maka hato’o ona,” nia hatete

Xanana sei kontaktu Muzeu Rezisténsia atu halo vizita ba fatin ne’e hodi rekoñese fatin ne’e no hadi’a sai fatin turizmu gerrilleiru nian, atu ne’e povu Ermera no ema iha mundu seluk bele halo vizita hodi hatene prosesu luta ne’e.

“Ha’u sei husu Muzeu bele halo rejistu para bele rekoñese fatin sira ne’e ida mak ne’e ,ida iha Cacaulidun no Aiceo nian,” nia hatete.

Hafoin konta tiha istória ne’e, Xanana ho tanis hakuak metin Luis António Salsinha “Airmano Raikutun” ho nia espoza Veterana Armanda Araújo Arranhado “Hallima” ho domin salva Xanana husi ameasa oin-oin.

“Imi nia grasa barak ba partisipasaun luta ne’e ha’u la haluha, imi ho brani tebes. Ohin ita rona ema hotu-hotu hakilar funu na’in, funu na’in, maibé sira-ne’e maka salva ha’u, sira lalook-aan, la ko’alia no la ezije buat barak, imi brani tebes-tebes fó seguransa ba ha’u mesak, fó hahán kalan-loron, imi kuidadu ha’u. Tinan oin, karik ha’u sei moris, ha’u sei mai selebra ha’u nia tinan 30 ha’u organiza funu iha ne’e,” dehan Xanana ho tanis.

Iha fatin hanesan, Veteranu Luis António Salsinha “Airmano Raikutun” ho nia espoza Veterana Armanda Araújo Arranhado “Hallima” konsidera vizita Xanana hanesan grasa boot ida tanba nunka haluha sakrifisiu luta ne’e.

“Ba maun Xanana ami sei reza maka’as atu hetan grasa, ami la ezije buat ida, maibé loos duni iha momentu maun iha ne’e loron ami feto maka haree hodi maun ketik makina hodi haruka karta ba gerrilla sira,” dehan Veterana “Hallima”.

Veterana ne’e espera Governu bele hadi’a fatin rezisténsia ne’e sai fatin istóriku ba ema hotu.

Iha vizita ne’e, Xanana kumprimenta veteranu rua ne’e nia oan sira ne’ebé uluk sei ki’ik, maibé brani ho brani nunka fó sai informasaun ba intelijénsia kona-ba Xanana ninia paradeiru.

Apoia Ai-han ba Kbiit-Laek 100

Aproveita vizita ba fatin rezisténsia ne’e, Xanana Gusmão ho intelektuál Ermera oan fahe mós apoiu foos saka 100 ho mina, suprmie ba povu kbiit-laek 100 iha Aldeia Hatupa, Suku Lisapat, Postu Administrativu Hatolia, Munisípiu Ermera.

Prezensa  Xanana nian iha Ermera hetan entuziazmu boot husi populasaun hodi basa-liman, dahur, no hakilar viva Xanana, viva  Xanana no viva Xanana.

 Jornalista : Eugénio Pereira

Editór       : Francisco Simões

HAKEREK NO HATÁN

Please enter your comment!
Please enter your name here