Advogadu Manuel Tilman. Imajen/Egas Cristovão

DILI, 13 maiu 2020 (TATOLI)- Membru Parlamentu Nasionál (PN) na’in-18 husi Bankada CNRT liuhusi sira-nia Advogadu Manuel Tilman ho Miguel Farria, iha semana ne’e nia laran, sei hatama fila-fali karta petisaun ba Tribunál Rekursu (TR) bazeia ba artigu 150 Konstituisaun Repúblika Demokrátika Timor-Leste (RDTL, sigla portugés).

Notísia Relevante :  TR Indefere Pedidu Membru Bankada CNRT, Tilman : “Ha’u Sei Haree Loron-Ida Ka Rua Tan”

Artigu 150.­ (Fiskalizasaun abstratu dalan Lei-Inan nian) – ­ Ema sira tuirmai ne’e bele husu deklarasaun inkonstitusionalidade nian:

  1. Prezidente-Repúblika;
  2. Prezidente Parlamentu Nasionál nian;
  3. Prokuradór-Jerál Repúblika nian, ho baze iha dezaplikasaun husi tribunál sira iha kazu   konkretu tolu iha norma ne’ebé hetan julgamentu nu’udar la tuir konstituisaun;
  4. Xefe-Ministru;
  5. Persentajen baluk-lima ida (1/5) husi númeru Deputadu sira-nian;
  6. Provedór Direitus Umanus no Justisa nian.

Advogadu Manuel Tilman,  kuarta (13/05/2020), iha nia apartamentu Beach Garden, Dili, responde ba Ajénsia Tatoli katak,  nia simu ona notifikasaun husi Tribunál Rekursu nian ne’ebé indefere (la simu) karta petisaun ne’ebé antes nia parte  hatama loron 05 maiu 2020.

“Iha semana ne’e nia laran, ami sei hatama fali petisaun foun ba Tribunál Rekursu bazeia ba artigu 150 Konstituisaun RDTL, fiskalizasaun abstratu konstitusionalidade alínea e), ko’alia kona-ba baluk-lima ida (1/5) no la’ós ona uza artigu 79 alínea 3,” Manuel Tilman fundamenta.

Manuel Tilman esklarese katak, hanesan advogadu antes hatama karta petisaun ba Tribunál Rekursu, nia parte tau artigu 150, maibé ema balun husi CNRT maka halo alterasaun tiha artigu 150 ba fali 79.  Ho nune’e, razaun Tribunál indefere, tanba iha karta petisaun ne’e uza fali ho artigu 79 kona-ba responsabilidade kriminál no obrigasaun konstitusionál iha alínea 3 subliña ho inisiativa ba prosesu liuhusi Parlamentu Nasionál aprovasaun membru deputadu baluk-tolu rua (2/3).

Tuir prosesu, deputadu nain-18 tenke hatama uluk rezolusaun ida iha Parlamentu Nasionál, ho nune’e, PN mak sei haruka direita ba TR, la’ós deputadu nain-18 ba direita de’it TR.

“Tanba ne’e agora, ami halo alterasaun utiliza no bazeia fali ba artigu 150 KRDTL, fiskalizasaun abstratu konstitusionalidade alínea e), ko’alia kona-ba baluk-lima ida (1/5) ho nune’e sei hatama fali petisaun foun,” Manuel Tilman esplika.

Nia hatutan, ho alterasaun ne’e, deputadu na’in-18 bele ba direita Tribunál Rekursu hodi husu fiskalizasaun abstratu konstitusionalidade.

Tuir kódigu prosesu sivíl iha artigu 157 autór sira bele hatama fila-fali petisaun durante loron 10 (sura hosi akórdaun desizaun tribunál nian sai).

Artigu 79. (Hatán ba krime no obrigasaun ba konstituisaun) ­

  1. Prezidente-Repúblika sei iha imunidade bainhira hala’o ninia knaar.
  2. Prezidente Repúblika sei hatán ba Tribunál Supremu Justisa nian, kona-ba krime ne’ebé akontese uainhira hala’o nia knaar, no mós violasaun momoos no boot kona-ba nia obrigasaun Konstitusionál
  3. Sei hahú prosesu ne’e iha Parlamentu Nasionál tuir proposta husi baluk-lima ida (1/5) ho deliberasaun aprovadu tuir maioria baluk-tolu rua (2/3) husi Deputadu hotu-hotu.
  4. Plenáriu Tribunál Supremu Justisa nian mak sei fó-sai sentensa iha prazu másimu loron 30 nia laran.
  5. Kondenasaun ne’e katak Prezidente nia knaar remata ona no mós labele eleitu fali tan.
  6. Krime balu ne’ebé la kona-ba hala’o knaar nian, Prezidente-Repúblika sei hatán mós iha Tribunál Supremu Justisa nian, ne’ebé iha kazu kondenasaun sei hetan hanesan hakotu Prezidente nian knaar bainhira nia hetan kondenasaun tama kadeia.
  7. Iha kazu fó-sai ona iha númeru uluk ba, Parlamentu Nasionál mak sei hola inisiativa harii fali imunidade konforme lia-banati iha númeru 3 Artigu ne’e nian.

Jornalista   : Nelson de Sousa

Editór        : Francisco Simões

1 KOMENTÁRIU

  1. Direitu fundamental nebe’e Konstituisaun RDTL mensiona ona iha artigu 150 no 157, hala’o ba hodi ejize emi nia direitu fundamental.espera buat hotu bele lao ho efetivu no maksimun

HAKEREK NO HATÁN

Please enter your comment!
Please enter your name here