Kankru serviks. Ilustrasaun

DILI, 31 janeiru 2020 (TATOLI)-Diretora Interina Fundasaun Alola, Maria Imaculada  Guterres infroma, husi tinan 2014 to’o 2019 pasiente ne’ebé sofre ba kankru serviks hamutuk ema na’in 130

Husi ema na’in 130 ne’e, nia hatutan, iha na’in 10 mak deskonfia problema ho sira-nia kankru serviks entaun ami refere sira ba iha Ospitál Nasionál no médiku espesialista sira hodi atende.

“Husi na’in 10 ne’ebé mak referál ne’e ami hetan mak na’in ida  mak pozitivu maibé ida ne’e ema mate ona tanba nia mai ho kazu avansadu. Tanba, dalabarak ita-nia fasilidade sei limitadu tebes defisil loos salva pasiente sira-nia vida banhira sira mai tarde,” dehan  Diretora Interina Fundasaun Alola, Maria Imaculada  Guterres, ba jornalista sira iha nia kna’ar fatin, Mascarinhas, kinta (30/1/2020).

Nia infroma, Fundasaun Alola liu husi programa “Ha’u Hili Atu Kura (Haliku) kontinua esforsu-aan atu fahe informasaun  kona-ba kankru serviks ninian.

“Tanba dalaruma kankru serviks ne’e grave ona mak inan-feton sira foin ba hatudu aan iha sentru  saúde sira maibé iha faze inisiu ne’e sira dalabarak subar-aan karik tanba sira moe,” nia infroma.

Maibé, nia dehan, sira-nia parte fó korajen liu-liu ba sinál sira ne’e no perigu saida mak atu akontese ba sira, karik sira la ba lalais sentru saúde sira no halai ba fali tratamentu seluk tanba de’it sira menus koñesimentu.

“Banhira sira hatene katak ida ne’e salva ha’u nia vida no ida ne’e perigozu, banhira  la ba lalais halo tratamentu entaun sei oho ha’u-nia aan,” nia dehan.

Importante ba Fundasaun Alola, nia haktuir, hasa’e ema-nia koñesimentu para sira hatene kona-ba saida mak moras kankru serviks no kankru ne’e nia ameasa ba ema-nia vida ne’e oinsá.

Tuir dadus, nia haklaken, kankru serviks mós aas liu iha Hospitál Nasionál Guido Valadares. Maibé, espera ba oin fasilidade saúde iha HNGV bele kompletu no Organizasaun Mundiál Saúde (OMS) sira mós prontu atu apoiu Ministériu Saúde liu-liu HNGV para  kria sistema  dadus ba iha kankru nian.

Husi Fundasaun Alola nia haree kona-ba serviks ne’e, nia dehan,  agora daudaun seidauk kona-ba tensaun primariu ka prioridade  ba parte promosaun prevensaun ninian maibé ida ne’e sei haree liu kona-ba moras ne’ebé mak dumina no akontese iha Timor-Leste.

“Ami hanesan parseiru ami nafatin oinsá apoiu Ministériu Saúde liu-liu ita-nia sentru saúde sira  atu bele kontinua habelar informasaun  sira ne’e ba ita-nia komunidade sira. Ami halo sensibilizasaun atu prevene no hamenus fatór risku sira ne’e mak liu-liu hanesan labele halo relasaun seksuál livre,” nia hateten.

Nia esplika, fator sira seluk atu prevene moras kankru serviks mak oinsá hahú husi idade foinsa’e sira halo vasina kontra SPV hodi prevene ba iha kankru serviks ne’e rasik.

Ezemplu, nia informa, iha nasaun dezenvolvidu sira kankru serviks nia vasina ka SPV ne’e  ema fó mós ba labarik mane sira  maibé hanesan Timor-Leste ne’ebe foin atu dezenvolve aan tanba vasina ne’e karun demais entaun ita halo ba feto sira  liu-liu ba labarik foinsa’e sira.

Kankru serviks ninia sintoma, nia infroma, mak hanesan ema ne’ebé raan fakar durante relasaun seksuál depois relasaun seksuál bele mós akontese iha periodu menstruasaun banhira menstruasaun mai raan ne’e mai hela de’it.

“Dalaruma  la’os iha de’it relasaun seksuál maibé tempu baibain mós bele moras iha kabun-kidun, ida ne’e mós hatudu entaun ita bele haruka sira ba hasoru médiku sira no banhira halo diagnostiku,” nia esplika.

Notísia relevante:Kankru Serviks Mosu Tanba Kaben Sedu

Jornalista : Felicidade Ximenes

Editór         : Rafy Belo

HAKEREK NO HATÁN

Please enter your comment!
Please enter your name here