Diretór Jerál Arte no Kultura, Manuel Ximenes Smith. Imajen: Nelia Fernandes

DILI, 19 novembru 2019 (TATOLI)—Governu Timor-Leste (TL) liuhusi Sekretáriu Estadu Arte no Kultura fó apoiu tomak atu nomeia múzika tebe-tebe hodi bele hetan rekoñesimentu husi UNESCO nu’udar genre foun iha mundu, tanba iha 2015 Parlamentu Nasionál TL ratifika ona Konvensaun UNESCO 2003 kona-ba salvaguarda patrimóniu kultural no materiál (tais) no konvensaun UNESCO 2005  kona-ba diversidade espresaun kulturál (dansa no múzika).

Notísia relevante:Tempu Ona! “Tebe-Tebe” Sai Genre Foun Iha Mundu

Diretór Jerál Arte no Kultura, Manuel Ximenes Smith,  hateten Governu nia ponto de vista katak múzika genre “tebe-tebe” sai uniku iha Timor-Leste tanbá tebe dahur ne’ebé prodús husi komunidade daudaun ne’e moderniza ba iha múzika diatónis.

Tuir nia, atu rejistu múzika “tebe-tebe” iha UNESCO sai genre foun iha mundu tenke hamosu ekipa konjuntura ida hodi serbisu hamutuk ho artista sira-nia partipasaun, kolaborasaun atu halo istória kona-ba múzika tebe-tebe no estabelese nia estrutura balun.

“Ekipa ne’e foku hodi serbisu ba prosesu ka kria komisaun ida ba iha Patrimóniu Kulturál Imaterial (PKI) konvensaun UNESCO 2003 nafatin, atu Timor-Leste bele haruka katak genre tebe-tebe ne’e nia orijinalidade mai duni husi karakter ema natureza Timor ninian,” dehan Manuel Ximenes Smith ba ajénsia TATOLI liuhusi entrevista iha nia kna’ar fatin, Avenida de Portugal, Dili, ohin.

Prosesu rejistrasaun, nia informa, daudaun ne’e seidauk tama to’o iha faze halo rejistu iha UNESCO. Maibé, tuir nia, dalan nakloke luan ba Timor-Leste tanba Timor-Leste ratifika ona konvensaun tolu mak  konvensaun UNESCO 1972, 2003 no 2005 no konvensoens sira ne’e ida idak ho nia lala’ok.

Diretor Jerál Arte no Kultura ne’e hateten, ko’alia kona-ba patrimóniu mundiál múzika no dansa nian hakerek no haktuir bazeia konvensaun UNESCO 2003. Konvensoens sira ne’e preparadu entaun Timor-Leste mós sei haree kona-ba genre tebe-tebe hodi klasifika para loron ruma bele hetan rekoñsimentu husi UNESCO katak tebe-tebe ne’e natural duni iha ema Timor.

“Múzika mós hanesan. Se múzika genre tebe-tebe mak aban bainrua ita rejistu no klasifika nu’udar patrimónial kulturál no materiál, nu’udar direitu tomak ne’e ema Timor ni’an múzika. Nasaun seluk dala ruma bele toka tuir maibé labele hateten katak ne’e sira-nian,” nia dehan.

Nia informa, tuir ema-nia konesimentu katak múzika genre tebe-tebe sai nu’udar Timor-Leste nia identidade maibé presiza tenke rejistu iha UNESCO. Tanba, nia dehan, UNESCO hanesan dalan ida ne’ebé fó mahon hodi asegura no proteje direitu ba patrimóniu kulturál no patrimóniu estadu.

“Ezemplu, genre tebe-tebe maka ita konsege kria ekipa ida serbisu forte hodi kanaliza informasaun hodi husu ba UNESCO para UNESCO fó rekoñesimentu, presiza serbisu kolaborativu entre Governu no ba ema hotu-hotu,” nia hateten.

Tuir nia, konvensaun UNESCO 2003 ne’e fó biban ba Timor-Leste tanba Timor-Leste atu bele nomeia ona kualker item kulturál hanesan tais no múzika tebe-tebe ne’ebé presiza atu bele hetan rekoñesimentu husi UNESCO.

Hanesan membru Organizasaun Nasoens Unidas (ONU) hahú husi Timor-Leste nia independénsia, iha 2015 Timor-Leste ratifika ona konvensaun tolu UNESCO nian husi konvensaun hitu ne’ebé UNESCO iha.

Iha tinan refere, liuhusi Parlamentu Nasionál, Timor-Leste ratifika konvensaun UNESCO tolu kona-ba kultura mak hanesan; Konvensaun UNESCO 1972 kona-ba protesaun ba salvaguarda patrimóniu kultural ho natural; Konvensaun UNESCO 2003 kona-ba salvaguarda patrimóniu kulturál no materiál (tais), no Lonvensaun UNESCO 2005 kona-ba diversidade espresaun kulturál (dansa no muzika).

Notisia relevante:2020, TL Haruka Tais Ba UNESCO Hetan Rekoñesimentu Sai Patrimóniu Kulturál No Materiál

Jornalista: Nelia Fernandes

Editór: Rafy Belo

HAKEREK NO HATÁN

Please enter your comment!
Please enter your name here