
LIQUIÇA, 26 jullu 2019 (TATOLI) – Autoridade lokál ho lia na’in sira hosi Munisípiu Ermera ho Liquiça, apresia tebes ho atividade konsultasaun públiku ba Lei Kostumeiru ho Justisa Tradisionál hosi Ministériu Reforma Lejizlativa no Asuntu Parlamentár (MRLAP).
Notísia Relevante : MRLAP Halo Konsulta Públiku Ba Lei Kostumeiru ho Justisa Tradisionál Iha Ermera
MRLAP Kontinua Halo Konsultasaun Públiku Lei Kostumeiru no Justisa Tradisionál
Autoridade sira hosi munisípiu rua ne’e afirma katak, kuandu Lei Kostumeiru ho Justisa Tradisionál sai ona lei formal bele rezolve problema entre komunidade sira ba krime hanesan agresaun fízika no krime sivíl sira seluk.

Xefe Suku Bubuleu, Liquiça, Guido Ramos Ribeiro, hakarak reprezenta xefe suku no lia na’in sira hosi Munisípiu Liquiça, fó benvindu no agradese ba Governu liuhosi MRLAP ne’ebé mak mai partilla informasaun liuliu ba lei kostumeiru no justisa tradisionál.
“Ha’u hanoin programa ida nee di’ak tanba bele ajuda ami xefe suku no lia na’in sira atu rezolve disputa sira iha knua laran iha futuru bainhira sai ona lei ida,” tenik Guido Ramos Ribeiro, ohin, iha Liquiça.
Nia hatutan, durante nee implementa hela lei sira hanesan tara bandu, nahe biti boot hodi rezolve problema entre komunidade sira, liuliu ba kazu sivíl sira, maibé ba iha violénsia doméstika dalaruma laiha solusaun mak lori ba Polisia no too iha Tribunal. Tanba nee, hosi parte autoridade Liquiça sei fó hanoin di’ak hotu ba iha lei rua nee, molok sai lei ida formal.
Konsultór Jurídiku MRLAP, Avelino Coelho hatutan, konsultasaun públiku ida nee programa MRLAP nian, atu halo levantamentu kona-ba lisan, ka lei tradisionál ne’ebé katuas sira uza hodi tesi lia tuir étniku Tokodede nian.
Antes malae Portugés ho bapa Indonéziu sira mai no sai fila fali, too agora ukun aan, autoridade lokál no lia na’in sira tesi lia nee uza lei ida ne’ebé. Tanba agora problema barak maka mosu iha komunidade nia leet, balun hadau malu rai, balun konflitu, oinsá atu rezolve.
“Ha’u hanoin liuhosi konsultasaun ida nee, oinsá atu rona lia na’in sira no mós autoridade lokál sira uza durante nee hodi rezolve problema. Liuhosi dadus no informasaun hosi autoridade sira sei entrega ba MRLAP atu haree direitu ba lisan nee, valores balun bele aplika ka lae, atu nune’e prezerva kostume tradisionál sira nee,” hateten Avelino Coelho.
Antes ne’e, iha loron 25 jullu 2019, MRLAP halo mós konsultasaun públiku ba autoridade no lai na’in sira iha Munisípiu Ermera.

Lia na’in ho autoridade étniku Mambae sira ne’ebé reprezenta hosi Anastacio Martins hato’o mós apresiasaun ida profunda ba MRLAP.
“Ha’u apresia Xefe Governu Taur Matan Ruak liuhosi MRLAP Ministru Fidelis Leite Magalhães ne’ebé mak iha duni inisiativa hodi halo peskiza ba lei kostumeiru no justisa tradisionál molok sai lei formal ida,” hateten Anastacio Martins.
Nia konsidera atividade konsultasaun públiku ne’ebé mak MRLAP halo nee pozitivu tebes atu ajuda fó kbiit ba lia na’in ho autoridade lokál sira bele rezolve disputa ki’ik iha sira nia knua laran.
Nia husu ba parte lia na’in no liurai sira presiza toma atensaun no fó hanoin di’ak ba Governu atu bainhira sai lei ida karik, sai lei ne’ebé mak forte no kualidade.
Nia mós husu ba MRLAP presiza halo konsulta ne’ebé mak rigorozu ba iha postu administrativu, suku no aldeia, atu klarifika antes sai lei ida. Se lae, susar tanba TL mai hosi lian dialetu no kultura ne’ebé lahanesan.
Jornalista : Domingos Piedade Freitas
Editór : Francisco Simões













