Santo António de Padua. Imajen/Espesiál.

MANATUTO, 13 juñu 2022 (TATOLI)—Sarani katólika iha Parokia St. António Manatuto, segunda ne’e, selebra festa mahein Santu António de Padua ho selebrasaun misa iha igreja Santo Antonio Manatuto.

Administradór Parokiál Igreja Santu António Manatuto, Pe. Nelson da Costa Freitas, husu ba sarani Manatuto-oan atu banati tuir Santu António hodi haklaken maromak nia domin tanba Santu António hanesan santu poderozu ida-ne’ebé halo ona milagra barak.

“Santu António sai santu ida poderozu tanba nia santu ida-ne’ebé halo milagre no istória uma kreda nia haktuir halo milagre 21. Sarani Manatuto-oan sira tenke buka moris tuir hahalok no ezemplu murak moris no testamuña Santu Antonio nian, hadomi ki’ak sira, fahe ksolok ho ema seluk no liu-liu oinsá haklaken Maromak nia domin ba ema fiar na’in sira,” Amu selebrante ne’e hato’o iha nia omília bainhira selera misa ba mahein Santo António iha igreja Manatuto Villa.

Tuir amu selebrante, hanesan sarani iha obrigasaun ka knaar ida mak buka atu moris hodi buka moris santidade hanesan Maromak ne’ebé Santu António banati.

“Santu António nia matenek ne’e ka’er kedas iha Bíblia, sarani sira hotu presiza kontempla no haree kle’an oinsa Santo Antonio kous meninho Jesus lahó liman mamuk maibé Jesus tur iha Bíblia nia leten, ne’e atu fo hanoin katak iha Biblia ne’e mak Santu Antonio nata nia sabor hodi simu matenek hosi Maromak, domina matenek hosi Maromak hodi hatudu loloos oinsá nia sai masin rai-nian no roman ba mundu,” nia hateten.

Tanba ne’e, amululik ne’e husu ba ema hotu-hotu hakas an atu sai masin rai-nian no naroman mundu nian, nune’e iha moris ida-ne’e nia laran sarani ida-idah atu glorifika Maromak no lori ema seluk tuir Jesus.

Nailulik ne’e haktuir, iha vizita santu padre papa João Paulo II iha Timor-Leste iha tinan 1989, Papa João Paulo II husu husu atu povu ka sarani timor-oan tomak tenke sai masin rai-nian no naroman mundu-nian.

“Kuandu masin lakon nia sabór la serve ona atu ema uza. Nune’e mós kuandu sarani ida-nia vida lakon nia sabór no nia fiar rasik mós lakon, nia sabór la’ós ona ema kristaun, la’ós ona sidadaun di’ak no liu-liu lakon ona nia esensia hanesan ema fiar na’in,” Padre Nelson hateten.

Tuir evangelista São Mateus fó hanoin ba ita-sarani fiar na’in sira, atu oinsá halo moris sai sabór tuir Santo António nia matenek hodi loké ema-nia fuan no laran atu hatene ba dook no salvasaun ba klamar iha loron aban bainrua nian.

“Hanesan sarani kristaun katoliku ne’ebé simu sakramentu baptizmu no sakramentu sira seluk, signifika simu roman espiritu santu nian. Tanba ne’e, roman ne’e tenke belar fó naroman no nabilan ba ema seluk labele hela iha ita-nia an mesak,” nia dehan.

Tanba, dala barak sarani sira halo sira-nia moris koko liu nakukun doke iluminasaun (naroman), ne’ebé iha mundu ohin loron halo ema foti an, loko an no ejize buat barak hodi haluha nia dever rasik hanesan sarani no sidadaun di’ak ba Kristu.

Enkuantu, tuir istória lia-na’in no matenek boot nia hun mai hosi raan liurai reinu España, Santu António, moris iha Lisboa, Portugál iha 1195, nia aman naran Dom Martinho de Bulhões, pertense ba liurai exersítu liurai boot Dom Afonso nian no nia inan Dona Maria Tereza Taveira, raan liurai norte Portugál.

Santo António nia naran sarani Fernando Martins nia moris tinan 36 de’it, sei ki’ik nia halo ema hotu loké ibun tanba nia komportamentu ne’ebé di’ak hodi hatudu nanis buat ne’ebé sei sai ikus mai.

Tuir istória iha abríl 1690 Fransiskanu sira Frey Agostinho Pascual no Frey João da Câmara mai iha Manatuto sira hahú haklaken evanjeilu no sarani mós liurai Manatuto nia subrinu ida.

Iha tinan 1815, liurai Manatuto Brigadeiru Dom Mateus Soares, simu knar atu ukun no tuir istória ne’ebé haktuir hosi jerasaun ba jerasaun katak liurai Mateus ne’ebé mak simu estátua Santu António de Pádua ne’ebé mai hosi Laratuga hosi ne’eba mak mosu devosaun boot ba Amu Deus Cornel Santo António.

Haktuir mós katak estátua ne’e Dom Jernaldo São José, Bispu Malaka ne’ebé mai besik Timor mak haruka mai, iha Manatuto relijiaun no tradisaun moris hamutuk de’it, fiar no lulik moris hamutu ne’ebé sai furak no kmanek tebes.

Tan ne’e, festa ida-ne’e oa’os grasa ba jerasaun ida-ne’e de’it maibé mós konvida sarani hotu atu moris hias fila-fali, moris kmanek no folin boot ida-ne’e nian iha tempu ne’eba nian.

Festa ba selebrasaun refere la’os de’it festa relijioza maibé mós festa kulturál, tan ne’e sarani sira atu banati tuir Santu boot ne’e nia ezemplu hodi moris didi’ak nu’udar sarani ho loloos no haklaken Maromak nia liafuan iha mundu rai-klaran.

Biografia Badak: “Santu António de Padua”

Fernando Martins de Bulhões, moris iha Lisboa Portugal iha 15 Agostu 1195. Nia mate iha 13 juñu 1231 ho idade 36. Santo António moris hosi família rikasu ida iha altura ne’ebá ho nia aman naran Martinho de Bulhões no inan Maria Tereza Taveira.

Ninia inan-aman hakarak tebes Fernando tenke sai ema famozu iha loron ida, maibé realidade hatudu oin-seluk. Fernando ho tinan 11 nia inan-aman mate no nia sa oan-ki’ak. Ikus mai nia tiu ida mak haki’ak, kuida no hadomi nia to’o boot.

Bainhira nia kompleta tinan 15, nia hakarak tebes atu sai padre maibé nia tiu lakohi. Maske nune’e, nia obriga ninia tiu to’o hatama nia iha kolejiu St. Agostino Lisboa. Hafoin frekuenta kursu tinan rua, Fernando hatutan nia estudu ba Universidade Coimbra durante tinan sia.

Nia iha relasaun di’ak ho ninia kolega sira segidores hosi St. Francisco de Asis maske koñesidu ho padre hosi orden Fransiskanu tinan 10, antes ne’e tama iha orden St. Agostino iha Coimbra no ikus mai nia hetan vots perpetua nu’udar padre hosi Orden Fransiskanu empurradu hosi martires Fransiskanu sira-nian, iha tempu ne’e mak hanaran nia Antonio.

Durante tinan sia nia laran hala’o ninia pregasaun, konverte ema barak sai sarani katólika ne’ebé di’ak. Nia halo milagre barak iha França, Cecilia, no Italia. Nia pregador ida-ne’ebé matenek tebes, ba ne’ebé de’it ema barak hobur nia hakarak rona ninia pregasaun.

Santu Antonio badinas haklaken Na’i Maromak nia evanjellu, iha fatin balun tuir istória katak ikan sira mós hobur iha bee leten hodi rona ninia lian. Tanba ninia badinas ida-ne’e halo nia haluha han no deskansa, nune’e halo nia moras no mate iha Arcela besik Padua 13 juñu 1231 ho idade 36.

Ninia isin mate haloot iha igreja Virgen Maria Padua. Hafoin tinan ida nia kanoniza nu’udar santo hosi Papa Gregorius IV no Festa Santo Antonio de Padua nian selebra iha 13 juñu kada tinan.

Loron ida Santu Antonio deskansa iha ninia belun di’ak ida-nia uma, nia reja kalan tomak no derrepente iha kuartu ne’ebé nia toba ba ne’e naroman tebes. Espiritu Jesus nian nakfilak ba labarik no mosu ba nia. Hateke naroman mosu hosi kama okos, halo ninia belun di’ak kuriozu no hakbesik an hodi hafuhu hosi lidun balun.

Nia haree meninho ne’e hamriik iha livru leten no hako’ak hela Santu Antonio nia kakorok ho liman rua. No bainhira Santu Antonio sai mai li’ur loke odamatan nia hetan ninia belun ne’e hafuhu hela nia. No Santo Antonio husu ba nia atu la konta saida mak nia haree ba ema seluk bainhira nia sei moris.

Durante ninia misaun iha vida pastorál nu’udar ema-ne’ebé matenek tebes no peritu kona-ba bíblia Papa Piu XII mós abensoa nia nu’udar Doutor Evanjelista.

Santu Antonio de Padua nu’udar mahein ba mariñeiru, peskadór no la’o rai sira, nune’e mós mahein ba sasán lakon ka sasán sira-ne’ebé ema na’ok. Santu Antonio iha livru Salmo ida-ne’ebé importante tebes ba nia, iha livru salmo laran ne’e mak hakerek materia barak hodi haklaken Maromak nia evanjellu.

Iha orden Fransiskanu iha Novisu ida-ne’ebé komesa baruk ho doutrina no moris iha kolejiu tanba ne’e nia deside halai sai hosi kolejiu no lori ho livru Salmu ne’ebé Santu Antonio nian.

Bainhira Santu Antonio hatene katak ninia livru lakon ona nia triste tebes, nune’e reja atu ninia livru ne’e bele hetan fila-fali. Felizmente Na’i Maromak rona duni ninia orasaun, novisu ne’ebé refere sente ninia moris la hakmatek ikus mai nia entrega fila-fali ba livru ba nia na’in.

Santo Antonio fó perdaun no simu fila-fali nia iha kolejiu no mantein ninia vida relijioza. Iha sékulu 19, Papa Leo XIII indika Santu Antonio la’ós de’it mahein ba rai Padua maibé ba mundu tomak.

Santu Antonio mate tinan ida de’it hetan kedas ninia kanonizasaun signifika Santu Antonio nu’udar santu ne’ebé ninia kanonizasaun lais liu santu hotu-hotu iha mundu.

Entertantu, partisipa iha selerasaun misa ba padroeriu ne’e hetan partispa hosi Prezidente Repúblika, José Ramos Horta, hanesan Manatuto-oan, autoridade munisípiu ho sarani Manatuto-oan sira.

Jornalista : Nelson de Sousa

Editór       : Cancio Ximenes

PUBLISIDADE HUSI MTCIiklan

HAKEREK NO HATÁN

Please enter your comment!
Please enter your name here