Komunidade partisipa swab teste iha sede suku Caikoli, sesta (07/05/21). Imajen Tatoli/António Gonçalves.

DILI, 14 maiu 2021 (TATOLI)—Sala Situasaun Sentru Integradu Jestaun Krize (SIJK), rejista kazu pozitivu COVID-19 hamutuk 239, rekoperadu na’in 86 no kazu ativu 1.968.

“Totál kazu konfirmadu kumulativu sura hosi 21 marsu 2020, to’o ohin loron hamutuk 4.118. Dadus jerál ohin, hamutuk 239 detetadu iha Dili 198, munisípiu seluk na’in 41, rekoperadu na’in 86. Totál kazu ativu 1.968,’’ Koordenadór Forsa-Tarefa ba Prevensaun no Mitigasaun Surtu COVID-19 iha Timor-Leste, Rui Maria de Araújo, hateten liu hosi komunikadu, sesta ne’e.

Notísia relevante:COVID-19: pozitivu 253, rekoperadu 162 no ativu 1.818

Hosi totál kazu detetadu foun ohin, mane 174 no feto 65, ho idade 12 na’in-lima. entre tinan 12-59 na’in 218 (91,2% ) ho idade 60 na’in 16 (6,6%). Horisehik 13 maiu 7,9% , sintomátiku hamutuk 10,8%, horisehik 13 maiu 22,9%.

Hosi kazu 239 detetadu ohin, 77 hosi kadeia Becora. Hamutuk hotu hosi horisehik mai ohin, iha Kadeia Becora deteta kazu pozitivu 220 hosi populasaun prizionál 557 (taxa atake 39,5%.).

Hosi horisehik mai ohin, hamutuk hotu Laboratóriu Nasionál Saúde halo testes PCR 931, ho  detalla hanesan tuir-mai, Vijilánsia sentinela 75, Rastreiu ba kontaktu ka Contact tracing 76, Rastreiu Aleatóriu ka Random Screening 28, Viajen sai-hosi serka sanitária munisipiu Dili 336, Viajen internasionál 141, Follow up iha kuarentena 19.

Totál testes PCR ne’ebé halo horisehik iha munisípiu-sira seluk, RAEOA no HNGV hamutuk 531, ho detalla hanesan tuir-mai, Baucau 90,  Maliana 53, Maubisse 174,  Suai 49, Ermera  45, Viqueque 36, RAEOA  laiha  no HNGV 84.

Tabela evolusaun surtu COVID-19 iha Timor Leste (TL) hosi 21 marsu 2020, to’o 14  maiu 2021, Aileu kumulativu rekoperadu lima, kumulativu kazu  konfirmadu sia kazu esporádiku.

Ainaro, kumulativu rekoperadu neen, kumulativu kazu konfirmadu 23 kazu esporádiku. Baucau, kazu detetadu foun iha oras 24 iha 20, kazu rekoperadu iha oras 24 iha  neen, kumulativu rekoperadu 76, kumulativu kazu konfirmadu 194  kazu  iha cluster. 

Bobonaro kazu detetadu foun iha oras 24 na’in-ida,  kumulativu rekoperadu ualu, kumulativu kazu konfirmadu 19  kazu esporádiku.

Covalima kumulativu rekoperadu 18, kumulativu kazu konfirmadu 73 kazu iha cluster. Dili kazu detetadu foun iha oras 24 iha 198, kazu rekoperadu iha oras 24 iha 77 kumulativu rekoperadu 1.895,  kumulativu kazu konfirmadu 3.555 óbitu hitu kazu iha transmisaun komunitária.

Ermera, kazu detetadu foun iha oras 24 na’in-ida, kazu rekoperadu iha oras 24 ida, kumulativu  rekoperadu 45, kumulativu kazu konfirmadu 62, kazu iha cluster.

Lautém, kazu  rekoperadu iha oras 24 na’in-ida, kumulativu rekoperadu na’in-haat, kumulativu  kazu konfirmadu 22 kazu esporádiku.

Liquiça, kazu detetadu foun iha oras 24 na’in-lima, kumulativu rekoperadu na’in-sia, kumulativu kazu konfirmadu 22, kazu esporádiku. Manatuto kazu detetadu foun iha oras 24 na’in-haat, kazu  kumulativu  rekoperadu ida, kumulativu kazu konfirmadu na’in 10 kazu esporádiku.

Manufahi, kumulativu rekoperadu 52, komulativu kazu konfirmadu 53 kazu iha cluster, RAEOA kumulativu rekoperadu na’in-neen, kumulativu kazu konfirmadu  na’in-ualu kazu esporádiku. Viqueque, kazu rekoperadu iha oras 24 ikus na’in 10, kazu rekoperadu iha oras 24 na’in-ida, kumulativu rekoperadu na’in 17, kumulativu kazu konfirrmadu 68 kazu iha cluster.

Atu bele hatene surtu ida ninia evolusaun, no mós surtu ne’e aumenta ka diminui, indikadór ida ne’ebé matenek-na’in epidemiolojia nian uza, maka insidénsia.

Konvensionalmente insidénsia sukat totál kazu foun, kada loron, pur 100 mil habitante, no hatudu risku ne’ebé populasaun iha atu hetan da’et moras ida.

Ba ohin loron, hosi insidénsia COVID-19 iha Timor-Leste, durante loron hitu ikus mak 12,5/100 mil abitante, enkuantu ba de’it munisípiu Dili, ohin loron nian 40,8/100 mil abitante. 

Insidénsia iha leten, sei nafatin hatudu katak, munisípiu Dili maka fatin ho risku bo’ot liu atu populasaun hetan da’et no hada’et tutuan virus SARS-CoV-2.

Iha loron 14 maiu 2021, izolamentu Vera Cruz halo tratamentu ba kazu detetadu na’in 26. Iha área obstetrisia na’in 10, medisina interna na’in 16. Sira na’in 10 iha obstetrisia, kategoria moderadu hotu. Sira-nia kondisaun estável.

Sira na’in 16 iha medisina interna, lima grave, ida uza ventiladór, ida uza CPAP, nain-tolu uza  oxijéniu, na’in 11 moderadu.

Informa mós ba publiku katak, prosesu funerál ba sira ne’ebé iis-kotu horisehik mak hanesan tuir-mai, ida ne’ebé i’is-kotu iha fatin izolamentu Vera Cruz, hala’o funerál tuir protokolu ba ema mate ho COVID-19.

Ida ne’ebé iis-kotu iha uma iha Liquiça, aseita atu halo funerál tuir protokolu, maibé ida ne’ebé hela iha Caicoli, Dili, no iis-kotu iha dalan ba HNGV, rejeita atu halo funerál tuir protokolu, tanba la fiar rezultadu ne’ebé ekipa konjunta saúde nian, hamutuk ho autoridade komunitária no administrativa sira hatudu ba sira.

Hakarak fó hanoin hikas ba públiku katak, bele uza númeru hotline 119, hodi kontakta ekipa operasionál iha Ministeriu Saúde, ezemplu, bainhira hakarak halo swab ba teste PCR, bele kontakta 119, hafoin ema ne’ebé atende telefone sei enkamiña ba ekipa vijilánsia epidemiolójika hodi bele organiza.

Nune’e mós bbainhira ida dúvida ka presiza atendimentu ruma relasiona ho Surtu COVID-19, halo favór liga ba 119.

Aproveita informa mós ba públiku katak, fatin atu halo teste PCR maka hanesan tuir-mai,  bainhira sente moras isin-manas, mear, kakorok moras ka sintoma seluk tan bele ba konsulta iha Sentru Saúde ne’ebé besik, atu bele halo swab.

Bainhira atu husu autorizasaun esesionál sai-hosi serka sanitária iha Dili, bele ba halo swab iha Centro Convenções Dili (CCD).

Bainhira sente katak, sai kontaktu-besik ba ema ruma ne’ebé deteta pozitivu ona, no seidauk hetan kontaktu hosi ekipa konjunta saúde, bele liga ba númeru 119 atu organiza oin sá foti swab.

Ekipa Saúde na Familia (SnF), iha Sentru Saúde sira iha Dili, halo mós vizita ba bairru ho aldeia sira ne’ebé detetadu kazu barak ona.

Sira ne’ebé iha síntoma, ka sente kontaktu besik ho kazu pozitivu ruma, bele hakbesik ba sira hodi halo swab.

Apela ba populasaun iha Timor-Leste laran tomak atu tu’ur hakmatek, kumpri ho rigór regra serka sanitária no konfinamentu domisiliáriu ne’ebé Konsellu Ministru deside ona implementa hahú 30 abríl.

Husu atu hotu-hotu kolabora ho autoridade saúde-sira hodi bele buka-tuir ema hotu ne’ebé hetan da’et ona virus ne’e, no izola hosi ema ne’ebé seidauk hetan da’et tutan.

Apela ba populasaun iha Dili laran no mós iha munisipiu-sira seluk, atu aprezenta-an iha fasilidade saúde públiku hanesan Sentru Saúde ka Ospitál ne’ebé besik, bainhira sente isin-manas, ka kakorok moras, ka inus-ben, ka mear, hodi bele hetan atendimentu hosi profisionál saúde sira.

Ba populasaun iha Timor-Leste laran tomak, favór respeita nafatin regra prevensaun no ijiéne individual, ne’ebé Governu hatu’ur ona, atu prevene moras COVID-19 da’et ba mai.

Regra sira ne’e mak hanesan, uza máskara, fase-liman beibeik ho sabaun ka dezinfetante ruma, evita kose liman ba matan, inus ho ibun, bainhira kumprimenta-malu, la presiza ka’er-liman, bensa-liman, rei-malu ka haku’ak-malu, evita halibur-malu barak, hamri’ik ka tur do’ok hosi ema seluk, mínimu metru ida ho balun.

Jornalista: Felicidade Ximenes

Editór: Cipriano Colo

HAKEREK NO HATÁN

Please enter your comment!
Please enter your name here