Ekipa Servisu Investigasaun Kriminál Nasionál (SIKN) detein Xefe Suku Manleuana, Jacob Tilman Soares no Xefe Aldeia Lesibutak, Alcino Guterres no abitante na’in lima iha área Sede Suku Manleuana, Dili. Imajen Tatoli/Eugénio Pereira

DILI, 19 janeiru 2021 (TATOLI)–Servisu Investigasaun Kriminál Nasionál (SIKN), ohin, ezekuta mandadu Tribunál Distritál Dili hodi halo detensaun no buska ba Xefe Suku Manleuana, Jacob Tilman Soares no Xefe Aldeia Lesibutak, Alcino Guterres.

Mandadu detensaun ne’e inklui mós ba uma-kain ida kompostu ema na’in lima (5) nu’udar suspeitu.

Líder suku no aldeia ne’e, parte SIKN halo detensaun iha Sede Suku Manleuana, enkuantu uma-kain ida kompostu ema na’in lima (5), feto rua, mane tolu ho inisiál MB, MB, EB, JTS no AG, SIKN detein no buska iha sira-nia rezidensia besik Sede Suku Manleuana, Dili.

Ekipa Servisu Investigasaun Kriminál Nasionál (SIKN) halo apreensaun ba karreta no motór iha área sede Suku Manleuana, Dili. Imajen Tatoli/Eugénio Pereira

Autoridade lokál rua ne’e hamutuk ho abitante sira, SINK halo destensaun hodi ezekuta Mandadu Tribunál Distritál Dili ba primeiru interrogatóriu ho númeru prosesu NUC0077/20.GGCC.

Deskonfia suspeitu hirak-ne’e envolve iha kazu krime abuzu podér, danu agravadu, falsifikasaun dokumentu ka anotasaun téknika, falsifikasaun agravadu no korrupsaun pasiva ba aktu ilísitu, previstu no punidu iha artigu 297, 259,303, 304 no 293 Kódigu Penál.

Ekipa SIKN halo mós apreensaun ba dokumentu balun inklui osan iha xefe aldeia nia rezidénsia.

Iha prosesu buska ba suspeitu MB, MB, EB, JTS no AG iha sira-nia rezidénsia, SIKN halo mós apreensaun ba dokumentu sira hanesan konta bankária banku BRI, BNCTL, dokumentu na’in ba rai, inklui karreta tolu ho marka baskolante Colt Diesel AD 125-PS ho xapa matríkula A.57-908, karreta Honda Fit xapa matríkula A.24589, Triton xapa matríkula A.22.609 inklui motór tolu ho marka Honda KLX Q1-1902, Honda KLX P-6136, no Honda Beat ki’ik xapa matríkula P-4971.

Dokumentu no materiál hirak-ne’e, ekipa SIKN halo apreensaun nu’udar evidénsia ne’ebé sei aprezenta ba tribunál.

Hafoin ida-ne’e, ekipa SIKN kontinua lori Xefe Suku Manleuana bá ninia rezidénsia hodi halo buska no apreensaun ba dokumentu rai no sertifikadu sira ne’ebé autoridade suku ne’e kaer nu’udar na’in ba rai ne’ebé deskonfia hamutuk ho abitante sira fa’an ba ema iha área Lesibutak-Maneluana nian.

Xefe Suku Manleuana deklara katak ninia parte prontu koopera ho autoridade seguransa hodi fó deklarasaun ba parte polísia inklui tribunál hodi hetan lia-loos.

Xefe Suku ne’e argumenta katak rai ne’ebé nia parte fa’an ba Empreza Bandidu Kualidade iha tinan 2020.

Xefe Suku ne’e rejeita akuzasaun hosi Ministériu Públiku ne’ebé kondena sira katak rai ne’ebé sira fa’an nu’udar patrimóniu Estadu ne’e la loos, tanba sira hahú okupa rai ne’e iha kedas tinan 1979 to’o tempu Indonézia no sira iha sertifikadu rai nian.

“Ha’u prontu koopera ho autoridade seguransa hodi aprezenta prova ba tribunál hodi justifika rai ne’e ami-nian. Estadu laiha rai. Ami mak fa’an rai ba Estadu, tanba ne’e ami la ta’uk bainhira fa’an ami-nia rai,” Jacob deklara.

Autoridade suku ne’e hatutan, dezde tempu Portugés no Indonézia sira okupa rai ne’e nunka mosu disputa ho Estadu no ema ruma.

Nia haktuir, iha tempu Timor-Leste ukun-an, sira rejista rai ne’e ba Diresaun Nasionál Terra no Propriedade (DNTP) hodi hetan sertifikadu ho títulu na’in ba rai.

Iha parte seluk, reprezentante na’in ba rai nu’udar mós suspeitu, Júlio Gonçalves A. Barreto deklara iha tinan 2012 to’o 2015 nia aman matebian, António Barreto halo kontratu arendamentu ho malae estrajeiru ida hodi aluga rai ne’e to’o termina kontratu iha tinan 2017. Hafoin kontratu ne’e termina, sira kontinua fó fali ba kliente ida ho naran José Deolindo nu’udar okupante aluga rai.

Nia konta, durante aluga rai, sira nia kliente José Deolindo lakohi kumpre kritériu sira no ikusmai mós José Deolindo lori kazu ne’e keixa ba Ministériu Públiku ho objetivu atubele okupa nafatin rai no tenta lakohi selu arendamentu ba rai refere.

Júlio Gonçalves mós rekoñese rai ne’ebé sira fa’an ho luan 4500m3, iha sertifikadu, tanba ne’e sira prontu koopera nafatin ho setór judisiáriu hodi hetan justisa ne’ebé loos.

“Ami sei aprezenta sertifikadu ba rai ne’e, tanba ami-nia aman okupa rai ne’e hahú kedas iha tinan 1979 to’o agora foin mosu problema,” nia hateten.

Nia husu ba Governu Timor-Leste liuhosi DNTP atu koordena ho autoridade suku inklui sasin sira iha área Manleuana hodi justifika rai ne’ebé nia aman matebian okupa no husik hela ba sira nu’udar na’in ba rai.

Daudaun ne’e autoridade kompetente lori ona suspeitu sira ba edifísiu SIKN hodi halo prosesu investigasaun durante oras 72 nia laran no bainhira ramata, sei aprezenta ba Tribunál Distritál Dili hodi submete ba primeiru interrogatóriu.

Jornalista: Eugénio Pereira

Editór: Xisto Freitas

1 KOMENTÁRIU

  1. Hau atU husu deit ba ema matenek nain ka lei nain sira. Hatete katak rai estado nian. Ema mk iha uluk mk hodi terbentuk estado ka ou estado iha uluk mk terbentuk ema (Masyarakat). “Relasiona ho lia fuan hatete katak Rai Estado nian”

HAKEREK NO HATÁN

Please enter your comment!
Please enter your name here