Imajen/Espesiál.

DILI, 28 novembru 2020 (TATOLI)—Diretór Ezekutivu Centro Nacional Chega (CNC), Hugo Maria Fernandes, hateten CNC sei konstrui “Monumentu 7 Dezembru 1975” iha fatin provizóriu ida iha Ponte Kais Dili, iha 7 dezembru 2020.  

“Ita halo ona koordenasaun ho Autoridade Portuáriu Timor-Leste (APORTIL) hodi konstrui monumentu ne’e, iha arreadór ponte kais nian. Monumentu ne’ebé mak ita tau ne’e, ita konsidera fatin provizóriu de’it,” Diretór Ezekutivu CNC, Hugo Maria Fernandes, haktuir ba Agência TATOLI iha nia knaar fatin Antigu Kormarka, Balide, Dili, kinta ne’e. 

Hugo Fernandes hatutan, CNC hakarak monumentu ne’e tenke tau iha portu laran, ró nia para fatin ninin ne’e, tanba saudozu no saudoza sira hanesan Espoza eis Prezidente Repúblika, Nicolau Lobato no Rosa Bonaparte bainhira oho ne’e, ema hatama tiha iha laran mak tiru mate sira.

Maibé, nia dehan, tanba portu ne’e iha hela prosesu transferénsia nia-laran ne’ebé daudaun ne’e hala’o iha Tibar, enntaun CNC hein de’it bainhira portu ne’e muda mak CNC sei muda monumentu permanente iha tasi ibun. 

Imajen/Espesiál.

Kona-ba memoriál dezeñu ba loron 7 dezembru 1975, Hugo Fernandes hatan, CNC hakarak dezeña tanba iha faktu istóriku katak iha momentu ne’ebá ne’e, akontese invazaun boot hosi Indonézia durante loron tolu ka haat nia-laran ne’ebé mak hahú hosi loron 7-10 dezembru 1975  no Indonézia okupa no hela iha Timor Leste durante tinan 24 nia laran.

Iha faktu seluk, nia hateten, mak iha invazaun akontese ho agresaun militár no rezulta violénsia ba ema-nia direitu ka viola direitu umanu.

“Entaun, faktu ne’ebé mak ita rekorda bazea ba relatóriu CAVR ‘Chega!’ ne’ebé militár Indonézia sira oho hahú loron 7-10 dezembru 1975. Tanba ne’e, ha’u hanoin iha loron tolu ka haat nia-laran ne’e, Indonézia konsege kontrola Dili laran,” nia dehan. 

Tuir nia, fatin ne’ebé Indonézia oho ema barak mak iha ponte kais no akontese masakre ida ne’ebé ema barak mate hanesan saudoza Isabel Lobato no membru Komité Sentrál Fretilin (CCF) hanesan  Francisco Borja da Costa inklui jornalista australianu nian ne’ebé la konsege fila hanesan Roger East no ema baibain ho Xina Timor sira.

“Tanba ne’e mak, memoriál ne’ebé mak atu lansa iha loron 7 dezembru tinan ne’e, atu komemora ema ne’ebé mak mate iha loron dahuluk invazaun Indonézia mai TL. Entaun, memoriál dezeña bazea ba faktu. Tanba ema barak mak mate maibé ita seidauk identifika no iha memoriál ne’e ita sei tau ema sira ne’e nia naran,” nia hateten. 

Maibé, nia dehan, naran ne’ebé mak durante CNC identifika ona ne’e tau mós sira-nia naran iha memoriál ne’e. Iha memoriál ne’e, sei aprezenta mós aktu kona-ba narrativa oinsá ema oho no iha ne’ebé. Entaun, presiza mós halo dezeña arte uitoan para reprezenta aktu violentu sira-ne’e.

Dezeñu ne’e dezeña bazea ba faktu tolu (3) mak hanesan faktu istóriku, aktu violentu sira no tenke tau lista ema ne’ebé mak mate hosi periódu 7-10 dezembru nian. Nia dehan, CNC hatene ona númeru ema mate maibé seidauk hatene ema sira-ne’e nia naran.

Nia dehan, iha memoriál ne’e fó mós espasu, invazaun 7 dezembru 1975 ne’e ho forma monumentu tanba konteudu hosi monumentu ne’e mak aktu violentu.

“Purezemplu, Indonézia nian, invazaun mai ne’e, sira uza ró funu tuun hosi  parkedista, ita mós tau hotu iha monumentu ne’e nia-laran. Tanba ne’e sai hanesan narrativa ida ba akontesimentu refere,” nia dehan

Nia haktuir, osan ne’ebé gastu ba “Monumentu 7 Dezembru 1975” iha arredór ponti kais ne’e ho montante $21 mill.

Jornalista: Osória Marques

Editór: Cancio Ximenes

PUBLISIDADEiklan

HAKEREK NO HATÁN

Please enter your comment!
Please enter your name here