Inundasaun iha kapital Dili.Imajen/Antonio Goncalves

DILI, 25 novembru 2020 (TATOLI)—Koornadora Grupu Eskola Ensinu Sekundária Jerál Paulo VI, Brígida Gaspar, hateten fatór jeolójiku, klimátiku, terrenu no okupasaun umanu kontribui ba hamosu inundasaun iha Timor-Leste.

“Durante  ne’e ita rona kuaze akontesimentu inundasaun ne’e tanba falta konsiénsia ema nian ne’ebé la kuidadu ambiente hodi soe fo’er arbiru. Maibé kuandu ita observa filafali iha terrenu mosu konkluzaun katak la’ós lixu de’it mak hamosu inundasaun maibé mai husi fatór seluk”, nia hateten asuntu ne’e Tatoli iha Eskola Ensinu Bázika 30 Agostu Comoro, kuarta ne’e.

Nia esplika risku inundasaun mosu tanba fatór jeolójiku (kompostu husi kondisaun litolójiku no solos), terrenu (kompostu husi morfográfia, deklividade no vejetasaun), fatór klimátiku (kompostu husi temperatura no presipitasaun).

Kona-ba fatór jeolójiku, Timor-Leste nakonu ho desperta metamórfika ne’ebé labele absolve bee ba rai okos. Fatóres klimátika, temperatura, no mortografia ne’ebé iha ligasaun ho manas no malirin.

Liga ba fatór terrenu, koordenadora ne’e esplika kondisaun terrenu liliu rai lolon fasil atu hamosu inundasaun.

Enkuantu, fatór lixu no okupasaun umana, tanba komunidade barak seidauk iha konsiénsia atu harii uma iha rai lolon no mota ninin ne’ebé risku ba dezastre naturál.

“Ko’alia kona-ba inundasaun iha Timor dala barak lixu mak sempre sai kauza, maibé presizamente tenke tau iha konsiderasaun katak la’ós de’it lixu mesak maibé fatores haat ne’e sai pakote ida de’it,” katak nia.

Jornalista: Tomé Amado

Editór: Agapito dos Santos

HAKEREK NO HATÁN

Please enter your comment!
Please enter your name here