Inisiadór Petisaun no atuál Jornalista Timor Post, Noemio Falcão, Imajen/Evaristo Soares Martins.

DILI, 09 jullu 2020 (TATOLI)—Jornalista na’in-31 hatama petisaun ba Prezidente Parlamentu Nasionál, Aniceto Longuinhos Guterres Lopes, tanba kestiona legalidade hosi eleisaun ne’ebé Konsellu Imprensa organiza iha loron 4 fulan-jullu 2020, iha Delta Nova, Dili.

Petisaun ne’e hato’o ba Prezidente Parlamentu Nasionál, Aniceto Longuinhos Guterres Lopes, Prezidente Tribunál Rekursu, Deolindo dos Santos, Ministru Asuntu Parlamentár no Komunikasaun Sosiál, Francisco Jeronimo no Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál, Merício Juvenal dos Reis Akara

Inisiadór Petisaun no atuál Jornalista Timor Post, Noemio Falcão, hateten jornalista timoroan ne’ebé abaixu asinadu, hato’o petisaun ne’e bazeia ba konstituisaun Repúblika Demokrátika Timor-Leste artigu 48 (direitu petisaun nian) ne’ebé haktuir sidadaun hotu-hotu iha direitu atu aprezenta petisaun, kesar no reklamasaun, mesak-mesak eh iha grupu, ba órgaun soberania sira, eh ba autoridade selu-seluk atu defende sira-nia direitu, Lei-Inan, lei-oan eh ba interese ema hotu nian.

Bazea ba lei-inan ne’e, pedidu petisaun ba Nai Prezidente Parlamentu Nasionál, tanba tuir Estatutu Konsellu Imprensa artigu-18 alinea-2, Nai Prezidente Parlamentu Nasionál mak sei fó posse ba Membru Konsellu Imprensa Timor Leste nian na’in-5 tuir kompozisaun ne’ebé iha.

“Ohin, ami jornalista na’in-31 hatama petisaun ba Nai Prezidente Parlamentu Nasionál atu tau atensaun ba legalidade hosi eleisaun ne’ebé Konsellu Imprensa organiza iha loron 4 fulan-jullu 2020, iha salaun Delta Nova, Dili, hodi hili Virgílio Guterres ba reprejenta jornalista sira iha Konsellu Imprensa Timor-Leste nian,” Inisiadór Noemio Falcão kestiona iha petisaun hafoin aprezenta ba Prezidente Parlamentu Nasionál, kinta ne’e.

Noemio Falcão fó-sai katak, petisaun ne’e la reprezenta Timor-Leste Press Union (TLPU) no Asosiasaun Jornalista Timor-Leste (AJTL) maibé reprezenta jornalista Timoroan sira.

Inisiadór Petisaun no petisionáriu hamutuk 31 konsidera eleisaun ne’e la tuir lei númeru 5/2014 kona-ba Komunikasaun Sosiál nian no dekretu-lei númeru 25/2015 Estatutu Konsellu Imprensa nian, tanba tuir baze legál rua ne’e, eleisaun permite de’it reprejentante jornalista iha Konsellu Imprensa hili hosi jornalista sira, maibé realidade ne’ebé iha hatudu iha konferénsia ne’e maioria hosi partisipante ema-na’in-256 la’ós jornalista.

Iha Estatutu Konsellu imprensa, artigu 17 kona-ba Eleisaun Reprejentante Jornalista no Órgaun Komunikasaun sosiál sira-nian, haktuir iha alínea 4 katak, bele kandidata-án no ema hili nu’udar reprezentante jornalista sira-nian.

Nune’e mós jornalista sira-ne’ebé iha kapasidade ho karteira profisionál ne’ebé fó-sai hosi Konsellu Imprensa ne’ebé la hala’o knaar sira maka la hanesan ho profisaun jornalista nian tuir artigu 17 Lei Komunikasaun Sosiál nian no ema propoin hosi proponente mínimu 5% hosi jornalista sira-ne’ebé iha kapasidade ho karteira profisionál fó-sai hosi Konsellu Imprensa.

Noemio Falcão fundamenta, hosi estatutu ne’e iha alinea-6 katak iha direitu atu vota ba reprejentante jornalista sira nian mak jornalista sira ho karteira profesionál ne’ebé fó-sai hosi Konsellu Imprensa no sira la hala’o kna’ar sira ne’ebé la hanesan ho profisaun jornalista nian tuir artigu 17 hosi Lei Komunikasaun Sosiál nian.

“Liga ba esplikasaun ne’e, saida mak akontese iha Konferénsia ne’ebé organiza hosi Konsellu Imprensa, hatudu konferensista sira ne’ebé la prenxe rekezitu tuir lei komunikasaun sosiál artigu 17 haruka, partisipa no ezerse sira-nia direitu ba votasaun,” Noemio Falcão inklui jornalista 31 kestiona iha petisaun ne’e.

Hosi estatutu ne’e liga lei komunikasaun sosiál artigu 17 ko’alia kona-ba inkompatibilidade. Alinea 1) Profisaun nu’udar jornalista la bele hala’o hamutuk iha tempu hanesan ho knaar hirak seluk tuirmai:

  1. a) Funsionáriu públiku;
  2. b) Titulár ba kargu iha órgaun soberania ida, iha órgaun podér lokál ka lideransa komunitária;
  3. c) Dirijente partidu polítiku;
  4. d) Relasaun públika ka asesór ba imprensa, komunikasun no imajen;
  5. e) Atividade sasá de’it ne’ebé ho rohan hodi promove bein ka servisu liuhosi forma publisidade.

“Hosi baze legál sira ne’e ami jornalista timoroan hato’o petisaun ne’e ba Tribunál Rekursu atu konsidera ninia legalidade no órgaun ezekutivu liuhosi Ministériu Asuntu Parlamentár no Komunikasaun Sosiál no Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál atu toma konsiderasaun ba Konsellu Imprensa nu’udar órgaun ne’ebé tutela ba, mezmu independentemente iha prosesu administrasaun no finansa,” Noemio haktuir. 

Maske estatutu AJTL fó dalan, maibé Noemio Falcão argumenta estatutu la boot liu Lei Komunikasaun Sosiál.

Hatán ba kestaun ne’e, Reprezentasaun Asosiasaun Jornalista Timor-Leste (AJTL) ba Konsellu Imprensa (CI-sigla portugés) atuál Prezidente Konsellu Imprensa, Vírgilio da Silva Guterres, konsidera petisaun ne’e normál tanba demokrasia maibé hakfodak inisiadór petisaun ne’e membru TLPU, nusá mak kestiona fali atividade Asosiasaun Jornalista Timor-Leste (AJTL) nian.

Nia dehan, loloos ne’e kestiona kritéria sira iha momentu molok aprezenta kandidatu iha konferénsia AJTL ne’ebé organiza hosi Konsellu Imprensa ne’e, tanba labele kestiona fali atividade internál organizasaun seluk nian.

Reprezentasaun Asosiasaun Jornalista Timor-Leste (AJTL) ba Konsellu Imprensa (CI-sigla portugés) atuál Prezidente Konsellu Imprensa, Vírgilio da Silva Guterres

“Ha’u fiar katak inisiativa (petisaun) ne’e la’ós hosi AJTL. Inisiasitva ne’e mai hosi maluk sira la’ós halo-parte AJTL nian. Loloos ne’e, sira laiha lejitimidade ida sá tan legalidade ida atu ba kestiona prosedimentu sira-ne’ebé ke la’ós sira-nia organizasaun ninian. Hanesan jornalista sira bele kestiona maibé atu buka legalidade sira laiha kompeténsia, só kolega sira hosi AJTL,” dehan Vírgilio da Silva Guterres, iha Kintál-Boot, Dili, sesta ne’e.

Nia fundamenta, nomeisaun foin lalais ba KI ne’e hosi AJTL nian atu reprezenta jornalista sira la’ós hosi organizasaun seluk maibé ne’e hanesan liberdade ida.

“Ba ha’u buat ida ativista no jornalista ne’e hanesan osan-besi ne’e. Ida ativista mak besi ne’e no jornalista mak osan ne’e. Buat rua ne’e, ha’u labele fahe. Nia só sai osan kuandu iha besi ne’e. Tanba atu sai jornalista ne’e liuhosi ativizmu, mundu rua ne’e ha’u labele fahe,” hateten Virgílio da Silva Guterres.

Petisaun ne’e, tuir Virgílio, hanesan inisiativa di’ak maibé nia hakfodak kuandu sira 221 ne’ebé vota ba nia ne’e mak halo fali petisaun ida hodi dehan sira-nia votu ne’ebé fó ba ne’e lakohi no sira atu dada fila-fali tanba sira lakon konfiansa.

“Ida-ne’e, ha’u hakruuk. Sira seluk ne’ebé la hili ha’u ne’e, ha’u la preokupa,” Virgilio hateten.

Nia hateten, nia parte parte mós iha karteira profisionál no diskusaun ne’e la tama artigu 17 hosi Lei Komunikasaun Sosiál.

Nia haktuir, membru onoráriu sira no fundadór AJTL iha direitu ba vota tanba estatuta AJTL nian fó dalan.

Prezidente Konsellu Imprensa ne’e husu ba jornalista na’in-31 ne’e presiza hatene lai natureza AJTL nian.

“Sira (jornalista na’in-31) ne’e hanoin atu halo loos buat ruma ne’ebé ke la’o laloos. Maibé, dalan ne’ebé ke sira uza mós laloos entaun ita aumenta sala de’it,” nia esplika. 

Jornalista : Evaristo Soares Martins

Editór      :  Agapito dos Santos

HAKEREK NO HATÁN

Please enter your comment!
Please enter your name here