Vise-Prezidente ANPM ba asuntu Esplorasaun no Esploitasaun Minerál, José Gonçalves. Imajen Tatoli/Florêncio Miranda Ximenes

DILI, 28 juñu 2020 (TATOLI) – Orgaun Reguladora Autoridade Nasionál Petroleu no Minerál (ANPM) husu Governu no Parlamentu Nasionál (PN) tau importánsia ba diskusaun esbosu Kódigu Mineiru, tanba ho lejizlasaun ne’e bele regula atividade minerál iha Timor-Leste.

Proposta Kódigu Mineiru kaduka ona iha PN, tanba ne’e daudaun ekipa jurídiku ANPM tenta atu aprezenta fali ba Ministériu Petróleu no Minerál (MPM) atu hatutan ba Konsellu Ministru no PN.

“Lei ne’e boot oituan maibé substánsia husi lei ne’e atu regula atividade minerál tomak husi faze inísiu hanesan peskiza to’o iha faze desmantelamentu,” tenik Vise-Prezidente ANPM ba asuntu Esplorasaun no Esploitasaun Minerál, José Gonçalves, iha Suai Room Timor-Plaza, foin lalais ne’e.

Tuir nia, lei ne’e importante tebes ba dezenvolvimentu rekursu setór minerál tanba bele loke dalan ba esplorasaun rekursu minarál, liuliu minerál pezadu sira ne’ebé la hola parte iha ámbitu aplikasaun diploma ministérial ne’ebé iha.

Nune’e, nia husu orgaun soberanu sira fó prioridade ba lejizlasaun ne’e hodi diksute atubele komesa ona esplorasaun rekursu minerál tanba daudaun ne’e iha pedidu barak husi empreza barak, maibé seidauk iha lei atu regula no kontrola.

Bainhira proposta lei ne’e sai ona lei, Timor-Leste iha ona pozisaun forte hodi halo negosiasaun ho investidór sira mai investe no bele asegura Estadu nia interese kona-ba rekursu naturál sira iha rai maran.

Planu asaun estratéjiku ANPM ba tinan 2020 kontinua foku ba diskusaun kódigu mineiru to’o hetan hetan aprovasaun no bele implementa iha Timor-Leste.

Iha lejizlasaun ne’e informa rekezitu tékniku, saúde, seguransa no rekezitu ambientál balun ne’ebé liga ba lei lisensiamentu ambientál nian no ko’alia kona-ba rejime empregu no rejime provizaun ba sasán no servisu, inklui sei kobre tán asuntu barak.

“Lei ne’e ita dezeña hanesan jerasaun dahuluk husi nasaun sira ne’ebé implementa ona lei ne’e, ne’ebé akumula prátika iha tinan barak nia-laran ba esplorasaun rekursu minerál sira” nia akresenta.

Proposta lei ne’e regula tipu lisensa oioin ba seña minerál ho valór ekonómiku ki’ik-oan, indústria minerál no mós seña minerál ho valór ekonómiku boot.

Bazeia ba estudu prelimináriu husi Institutu Petróliu no Jeolojia, hatudu katak minerál barak ho valór ekonómiku maka nasaun bele aproveita hanesan rekursu naun metáliku, hanesan simentu iha Kablaki no Baucau, mármore, osan-mean no seluk tan.

ANPM iha ona regulamentu sira hanesan diretiva Ministériu númeru 001/11/11/02 kona-ba estrasaun ba fatuk no rai-henek sira iha eskalaun ki’ik, Diploma Ministeriál 1/2008, 30 jullu 2008 kona-ba prosedementu jerál kona-ba materiál konstrusaun ho rekezitu báziku prosesu lisensiamentu, Diploma Ministériál 1/2009 augustu 2009bkona-ba bandu estrasaun ba rai-henek tasi.

Diploma Ministérial 2/2014, 19 fevereiru 2014 kona-ba lista rekezitu sira ba aplikasaun lisensa estrasaun materiál konstrusaun no Diploma Ministeriál 64/2016 kona-ba estrasaun materiál konstrusaun fatuk ornamentál sira no materiál transformadora no Diploma Ministeriál 64/2016 ne’ebé ko’alia kona-ba peskiza no esplorasaun ba materiál konstrusaun, materiál transformadora no fatuk ornamentál sira balun iha territóriu Timor-Leste.

Antes ne’e, iha outubru 2019, Komisaun D ne’ebé trata asuntu Ekonomia no Dezenvolvimentu hahú halo audiénsia ho autoridade kompetente hanesan ANPM, Ministériu Petróleu no Rekursu Minerál (MPRM iha VII Governu), inklui Sekretaria Estadu Ambiente (SEA), maibé tanba laiha kontinuasaun proposta ne’e sai kaduka.

Jornalista: Florêncio Miranda Ximenes

Editora: Julia Chatarina

HAKEREK NO HATÁN

Please enter your comment!
Please enter your name here