Médiku Oftamolojia Sentru Matan Nasionál (SMN), HNGV, Frenky Ramiro de Jesus. Imajen: Felicidade Ximenes

DILI, 16 janeiru 2020 (TATOLI) – Médiku Pos-Graduadu Oftamolojia, Frenky Ramiro de jesus hateten, mundu agora ne’e modernu ho ema barak mak utiliza ho telemovel no mós komputadór maibé nia impaktu ne’ebé makaas halo matan malahok hanesan matan maran, matan moras no ulun fatuk moras

“Ko’alia kona-ba efeitu la’ós telemovel de’it maibé mós husi komputadór ne’ebé mak naroman. Se ita ko’alia kona-ba efek (efeitu) telemovel ninia naroman ne’e, barak loos. Dahuluk, nia halo ita- nia matan ne’e malahok. Ne’ebé, iha istilah ida ema dehan komputadaór visaun sindrom ne’ebé mak hanesan karateriza halo matan malahok ne’e mak matan moras, matan maran no halo ulun fatuk moras,” Frenky Ramiro de Jesus, hodi konfirma ba Agência TATOLI kona-ba impaktu ekraun telefone ba matan perante jornalista sira iha nia knaar fatin, kuarta (15/1/2020).

Ninia efeitu, nia infroma, mai husi naroman husi telemovel ho matan malahok mosu lalais ne’e tanba ita ne’e gosta uza telemovel kaer rabat los ita-nia matan. Tanba,  nia dehan, naroman ne’ebé mak maka’as liu entaun provoka mós ulun moras.

Nia fó hanoin, bainhira ema utiliza beibeik telemovel iha fatin ne’ebé mak nakukun no halo telemovel ne’e naroman demais liu, entaun halo ema-nia matan ne’e malahok daudaun ona no matan maran.

Bainhira ema haree demais telemovel nia ekraun no la book an entaun kakorok sira ne’e moras hotu. Ninia efeitu, tuir nia, la’ós ba labarik kiik-oan de’it maibé ba ema hotu-hotu ne’ebé kaer telemovel.

Atu halo prevensaun ba ida ne’e, nia dehan, inan-aman sira mak iha dever tomak atu labele fó telemovel ba labarik sira no eduka labarik sira husi idade kiik la bele fó telemovel. Nia ehan, se labarik sei ki’ik mak ita eduka ho telemovel de’it automatikamente bainhira boot tama ba idade joven ne’e, sira-nia matan malahok no matan maran.

“Inan-aman sira tenke eduka labarik sira labele demais kaer telemovel. Boot sira mós tenke evita para labele kaer telemovel demais. Se hakarak kaer telemovel entaun halo mós orariu ida ba ita-nia an para ita-nia matan sira bele deskansa,” nia fó hanoin.

Nia informa, joven sira barak mak mai konsulta matan ne’e mesak matan moras tanba impaktu ne’e husi telemovel no haree ka lee demais iha komputadór. Agora daudaun pasiente sira mai ne’e máioria matan moras.

“Ha’u hakarak fó mensajen ba labarik sira katak hamenus ona halimar telemovel, hamenus ona halimar game, atu nune’e evita kedas agora bainhira tama ba idade joven labele iha problema ho matan malahok,” nia hato’o lia-menon.

Ba joven sira, nia tatoli, tenke hamenus halimar game tanba joven sira agora ne’e barak mak halimar game no aban bainrua sei estraga imi-nia kakutak.

Entretantu, nia apela ba ema boot sira ne’ebe hala’o serbisu karik labele demais serbisu iha komputadór oin ho tempu ne’ebé mak naruk. Se lae, nia dehan, halo imi-nia matan maran no imi-nia matan bele iha iritasaun.

Jornalista : Felicidade Ximenes

Editor        : Rafy Belo

HAKEREK NO HATÁN

Please enter your comment!
Please enter your name here