Prezidente IPG, Hélio C. Guterres. Imajen/Tatoli Egas Cristovao.

DILI, 16 dezembru 2019 (TATOLI) – Institutu Petróleu no Jeolojia (IPG, sigla portugés) lansa Sentru Informasaun no sistema Monitorizasaun ba rai-nakdoko iha Timor-Leste.

“Lansamentu ne’e foka ba sentru informasaun ba rai-nakdoko. Objetivu seluk maka atu habelar servisu instituisaun nian no foka liubá servisu espesífiku saida maka iha”, Prezidente IPG, Hélio C. Guterres, ba jornalista sira hafoin halo lansamentu ba sentru ne’e iha salaun enkontru IPG, Delta, ohin.

Hélio hatutan sentru informasaun ne’e realiza tanba IPG servisu hamutuk ho Univerisidade Sulta California hosi Amérika hodi prepara timoroan hodi hasai estudu mestradu no fó treinamentu ba téknika sira iha área refere, ne’ebé hafoin projetu ho Univerisidade Sultan California remata, IPG iha ona rekursu nune’e iha 2019 sosa ekipamentu hodi estabelese sentru informasaun.

Hodi salienta objetivu hosi sentru informasaun rai-nakdoko ne’e la’ós katak Timor-Leste poténsia ba rai-nakdoko.

“Hanesan ha’u koalia ona katak Timor-Leste la’ós de’it riku iha rikusoin maibé riku mós iha risku. Risku ne’e iha ami-nia parte jeolojia bolu risku jeolójiku ne’ebé mak fahe ba rua maka ida,mai duni hosi natureza hanesan rai halai, no ida seluk maka risku artefisiá hanesan akontese iha Dili, tempu uluk la akontese maibé agora akontese tanba ita ema nia hahalok maka halo risku ne’e akontese, buat sira ne’e hotu hatudu katak ita iha potensialidade. Vulkaun la akontese maibé ninia ondas vulkánika hosi tasi-feto nian mai to’o Timór inklui rai-nakdoko”, Hélio katak.

Atu prevene situasaun sira ne’e, nia dehan, presiza ema matenek iha área refere no mós ekipamentu, maibé dala barak IPG la utiliza liafuan prevene más sempre utiliza liafuan adapta ho buat ne’ebé akontese tanba situasaun ida rai-nakdoko ho tsunami ne’e labele prevene, tanba ne’e natureza, só bele adapta.

Sentru Informasaun Rai-nakdoko ho Tsunami ne’e estabelese iha kapitál no mós iha munisípiu tolu hanesan Manatutu iha Postu administrativu Laclo, Lautem iha Tutuala, no Ainaro.

“Razaun IPG deside tau sentru informasaun iha fatin tolu ne’e tanba fatin tolu refere mak akontese rai-nakdoko barak liu. Planea atu tau tan iha munisípiu sira seluk, maibé depende ba orsamentu, tanba estabelesementu ba iha fatin tolu ne’e mós utiliza kedas orsamentu rihun $40”, dehan.

Rekursu umanu ne’ebé sei utiliza ekipamentu no servisu iha sentru informasaun sira ne’e maioria timoroan.

Sistema ne’e modelu online, estabelesimentu sistema refere hetan apoia hosi Japan International Cooperation Agency (JICA) ne’ebé maka kapasita tékniku IPG nian hodi ba tuir formasaun iha Japaun, Telkomsel ne’ebé mak apoia rede internét, no mós servisu hamutuk ho Diresaun Nasionál Dezastre Naturais, Diresaun Nasionál Metrolojia no Jeofízika, no parseiru sira seluk.

Jornalista : Antónia Gusmão
Editora : Maria Auxiliadora

HAKEREK NO HATÁN

Please enter your comment!
Please enter your name here