Diretór Nasionál Metrolojia no Jeofízika, Terencio Fernandes Moniz. Imajen Tatoli/Antónia Gusmão.

DILI, 11 dezembru 2019 (TATOLI) – Diresaun Nasionál Metrolojia no Jeofízika (DNMG, sigla portugés) halo previzaun katak semana oin sei akontese udan ho volume boot. Tanba ne’e, apela ba komunidade atu prepara-an hodi simu udan-been ne’ebé mai ho volume makaas.

“Ami haree udan ida sei mai iha semana oin volume boot, mas lalais de’it, no dala ruma mai ho anin, ne’ebé posibilidade bele halo ai-tohar, risku ba hirak ne’ebé hela besik mota. Tanba ne’e, hahú agora tenke prepara an hodi hasoru udan-been mai”, Diretór Nasionál Metrolojia no Jeofízika, Terencio Fernandes Moniz, ba TATOLI iha nia kna’ar fatin Kaikoli, ohin.

Previzaun ne’ebé DNMG uza hodi halo analiza data satélite no modelu balu hatudu ona katak sei iha udan parte balu norte nian. Udan ne’ebé sei mai hahú iha 15 to’o iha 24 no durante loron boot Natál, depois liu tiha sei para uitoan no kontinua filafali iha janeiru 2020.

“Semana oin hahú ona udan tanba kalohan ne’ebé mak badak ona konserteza taka ona radiasaun loro-matan ne’ebé mak direta iha ita. Agora ne’e, kalohan laiha ne’ebé loro-matan ne’e tun loos kedas mai ita nia área, ne’ebé ita sente simu direta kedas, maibé kuandu tempu udan ona kalohan badak entaun loro-matan ne’e sei salva fali hosi kalohan sira ne’e, ne’ebé sei redús manas”, Diretór Nasionál hatete.

Tuir previzaun DNMG nian katak udan ne’ebé agora daudaun tau ona iha munisípiu balu ne’ebé udan-been monu hanesan jelu uitoan ne’e hatudu katak tranzisaun hosi bailoro ba fali tempu udan.

“Ne’ebé Semana oin hahú udan ona, maibé udan loloos iha janeiru (2020) to’o abríl”, nia afirma.

Terencio hatutan katak tuir loloos agora tempu udan ona, maibé seidauk tanba fenómena ida maka halo udan ne’e mai tarde, ne’e maka naran India Ocean Dipole (IOD), ne’e akontese iha parte Oseanu Índiku.

“Ne’e ita bolu IOD pozitivu ne’ebé index ne’e to’o kedas 2.4 ne’ebé forte tebes. Loloos ne’e udan mai ona kuandu fenómena ne’e dada hotu ba iha área ne’ebá maka halo udan labele mai, tanba iha ne’ebá forte presaun mós baixu, entaun kuaze kalohan ne’ebé maka prodús udan-been ne’e dada hotu ba iha ne’ebá, entaun udan ladún mai. Iha parte pasífiku udan ona, mas kuaze dada hotu ba iha parte Oseanu Índia”, katak.

Previzaun DNMG: Temperatura Manas iha Timór sei To’o De’it 35

Jornalista : Antónia Gusmão

Editora : Maria Auxiliadora