Lia na’in sira husi Ainaro hamulak hodi loke serimónia festa konsulta populár ba dala-20 no prezensa misaun forsa INTERFET iha Ainaro Vila, kinta (15/08/2019). Imajen/Eugénio Pereira

AINARO, 16 agostu 2019 (TATOLI)-Katuas lia na’in no uma lisan sira husi Postu Administrativu Hatubuilico, Munisípiu Ainaro, hamulak ba rai lulik, bee lulik, foho lulik no mate bian sira  iha Timor  nian atu fó nafatin beran ‘matak malirin’ mai Timoroan hotu atu moris nafatin iha pás, dame, armonia no unidade.

Autoridade no povu Ainaro oan sira lori ai funan ba kari iha Monumentu Jakarta 2 hodi fó onra ba eroi sira ne’ebé mate ba rai Timor-Leste. Imajen/Eugénio Pereira

Lia na’in sira nia hamulak ne’e iha ámbitu selebrasaun festa konsulta populár ba dala-20 (30 agostu 1999-30 agostu 2019) no prezensa Misaun forsa INTERFET nian, 20 setembru 1999 ne’ebé selebra iha Munisípiu Ainaro, kinta (15/08/2019).

Selebrasaun festa konsulta populár iha Munisípiu Ainaro  hahú, iha tuku 8:00 dadeer, lian na’in inklui povu suku hotu husi postu Administrativu haat; Ainaro Vila, Hatubuilico, Maubisse no Hatuodo, konsentra hamutuk ho komisaun organizadora halo prosesaun ba osóariu no monumentu Jakarta 2 hodi kari uluk ai funan no sunu lilin hodi fó onra ba eroi sira.

Tuir relatóriu ne’ebé iha, Ainaro oan sira ne’ebé mate durante funu naruk 1975-1999 ne’ebé komisaun organizadora restu mortais rekolla ona no tau iha osóariu hamutuk 2.556 kompostu hosi mane 1594, no kargu kuadru superior, médiu inklui kuadru politikus na’in 57, soldadu 404, populasaun 1.130 no membru Organizasaun Populár Mulher Timorense (OPMT) 962.

Alende ne’e, totál urna ne’ebé rai ona iha osóariu hamutuk, 2.596 no hasai tiha ona urna haat, hela 2.592.

Responsavel Veteranu Ainaro, Fernando Xavier “Maukoru” dehan, Timor-Leste selebra festa konsulta populár atu fanun povu liu-liu joven sira hatene kona-ba  prosesu funu no luta naruk ida ne’e too ukun rasik aan.

Maukoru konta kronolojia masakre Jakarta 2 akontese bainhira iha loron 26 Fevereiru 1976, Tentara Nasional Indonesia (TNI) ukun ona Ainaro no kaer Ainaro oan na’in tolu, Ricardo, Lelomau, no Mausoro.

Hafoin kaer ema hirak ne’e, Komandante TNI ida ho naran Crus Barris hato’o ba saudozu Bispu Don Alberto Ricardo da Silva nia aman hodi informa katak, sira kaer Timoroan na’in tolu ne’e atu lori ba tuir formasaun lingua Indonézia iha Jakarta-Indonézia atu sai tradutór, maibé ikus mai, lori maun alin na’in tolu ba soe fali iha rai naruk Jakarta 2.

“Istória Masakre Jakarta 2 hahú mai husi maun alin na’in tolu ne’ebé TNI sira kaer dehan atu lori ba Jakarta, maibé mai soe fali iha fatin ne’e, no ikus mai Timoroan barak hanesan Victor mós inimigu kaer mai soe iha ne’e, nia la mate hodi konta fali istória ba ami,” Maukoru konta.

Nia hatutan, TNI mós kaer povu lubuk ida husi Suku Mausiga, Dare, Maubisse no Hatubuilico, Ainaro, ba soe iha Jakarta 2 no too agora komisaun rasik seidauk rekolla dadus kompletu husi família vítima, tanba mate barak buka la hetan.

Parte seluk, Reprezentante Familia Vítima Jakarta 2, Tomas Mendonca do Santos, husi Suku Mausiga husu ba Governu atu hakerek loloos istória tomak kona-ba akontesimentu Masakre Jakarta 2 hodi povu liu-liu jerasaun bele aprende no hatene istória moruk iha pasadu ne’e.

“Ha’u husu ba Ministériu Edukasaun atu hatama mós istória Jakarta 2 ba materia edukasaun liga istória Timor-Leste nian atu jerasaun foun sira bele aprende no hatene loloos istória ne’e hodi ba tau mós iha muzeu rezisténsia,” hateten Tomas Mendonca dos Santos.

Lori Ainaro oan nia naran, husu atu Governu harii monumentu di’ak ida iha Jakarta 2 nu’udar fatin importante hodi kada tinan povu Ainaro no família vítima selebra loron istóriku ne’e.

Xanana Kongratula Povu Ainaro

Komunidade sira partisipa serimónia festa konsulta populár iha Ainaro Vila. Imajen/Eugénio Pereira

Liu husi mensajen nasionál, Prezidente Komisaun Organizadora Festa Konsulta Populár ba dala-20, Kay Rala Xanana Gusmão, kongratula povu Ainaro oan tomak atu hamutuk hametin nafatin dame.

“Ohin, iha Ainaro, ita halo selebrasaun ba konsulta populár. Ha’u hakaruk ba rai lulik no matebian sira hotu, la haluha ita nia eroi sira hotu, ne’ebé ha’u labele temi ida por ida, husi kuadru militár, polítiku no Asuwa’in FALINTIL no populasaun hotu ne’ebé mate iha funu laran, imi rasik no maluk sira labele haluha, ha’u hakuak boot ba maluk sira tomak,” tenik Xanana.

Xanana mós husu ba Ainaro oan sira unidade nafatin hanesan tempu rezisténsia hodi fó kontribuisaun boot liután lori povu funu hasoru mukit hakat hadi’a moris iha dezenvolvimentu.

Parte seluk, Administradór Munisípiu Ainaro, Albertino de Araújo, konsidera mensajen reflesaun ne’ebé Maun Xanana hato’o fó kbiit ba povu luta beibeik ba Timor nia di’ak.

“Mensajen maun Xanana nian ne’e iha kbiit boot tebetebes atu fanun ita nia jerasaun foun  sira  no povu atu sente loron istóriku konsulta populár ne’e,” nia hateten.

Nia dehan, mensajen hotu ne’ebé Xanana hato’o ba povu hahú husi Lautem too ba Ainaro hatudu katak, Xanana mak mós autór prinsipál ida ne’ebé hamoris hikas lilin rezisténsia too manan remata.

Entretantu festa konsulta populár iha parte lokraik selebra ho eventu entrega prémiu ba manan na’in sira, atrasaun teatru poezia, dansa kulturál, atividade dada tali, sa’e bua, futu manu, inklui konsertu múzika husi Lahane Band.

Jornalista : Eugénio Pereira

Editór       : Francisco Simões

HAKEREK NO HATÁN

Please enter your comment!
Please enter your name here