Ministru Agrikultura no Peska, Estanislau Aleixo da Silva partisipa iha rezultadu peskiza no planeamentu agrikultura nian iha salaun MAP, Komoro. Foto/ Fcebook AI-Com.

DILI, (TATOLI) – Agricultural Innovation for Communities (AI-Com) serbisu hamutuk ho  Ministériu Agrikultura no Peska (MAP), Universidade Nasionál Timor Lorosa’e (UNTL) nomós World Vision hala’o peskiza hodi halo inovasaun agrikultura ba komunidade hodi intensifika sistema halo to’os no natar sustentavel iha Timor-Leste.

Diretór Nasionál Peskiza, Estatístika, no Informasaun Jeográfika, Claudino Nias Nabais, hatete peskiza ne’e identifika biochar ka ahi-latun ne’ebé dalabarak so’e de’it, maibé peskizadór sira serbisu hamutuk ho projetu AI-Com ne’ebé finansiandu husi Governu Austrália oinsá mak utiliza ahi-latun hodi hasa’e produtividade ai-horis balun.

“Aleinde ida ne’e ita mós halo peskiza kona-ba utiliza legume ka fore-mungu iha natar laran. Dalabarak ita ko’a hare, ita husik tiha, maibé ho peskiza ida ne’e hatudu mai ita katak molok bee ne’e atu maran ita utiliza bee uitoan ne’ebé husi kolleta hare, entaun tékniku ne’ebé ita uza maka uza fore-mungu ne’e ita kari molok ko’a hare, ko’a hare no depois semana ida ko’a hare”, katak Claudino iha Komoro, ohin, iha ámbitu hato’o rezultadu peskiza no planeamentu ne’e.

Tékniku sira ne’e koko liuhusi peskizadór sira oinsá mak atu hetan tékniku ida ne’ebé di’ak liu atu rekomenda ba agrikultór sira.

“Iha aprezentasaun balun hatudu katak koto mean baibain ema hatene mai husi Aileu, Maubise, Ermera, iha rai malirin nian, maibé ita-nia peskizadór serbisu hamutuk ho consultan husi Austrália nian oinsá mak bele koko katak koto ne’e bele moris iha rai manas nian, iha rai tetuk nian. Entaun ita-nia peskizadór sira hakarak koko ida ne’e bele hetan nia rezultadu katak koto ne’e la’ós moris de’it iha rai malirin nian, maibé moris di’ak iha rai tetuk nian”.

Investigasaun ne’e mós halo ba Ai-Kameli ne’ebé dezde uluk eziste nanis ona iha Timor-Leste ne’ebé nia populasaun komesa menus ona, nune’e AI-Com no MAP koopera ho universidade no parseiru sira oinsá mak dezenvolve filafali.

“Mas konserteza ita dezenvolve ida ne’e la’ós kuda de’it, maibé oinsá dezenvolve uza tékniku ida ne’ebé apropriadu tanba Ai-Kameli ne’e moris susar uitoan. Dalabarak ita-nia agrikultór sira kuda Ai-Kameli ne’e moris susar mas oinsá mak bele moris no nia musan bele kuda rasik entaun ita iha tratamentu. Ita-nia peskizadór sira mak atu deskobre ida ne’e, bele uza ai-moruk, bee-manas ka, husi peskiza ida ne’e mak deskobre tratamentu ida ne’ebé di’ak liu molok ita treinu ita-nia agrikultór sira, ita hetan ona rezultadu ne’ebé di’ak nomós fasil atu implementa”.

Peskiza ne’e foin hala’o tinan ida, maibé nia durasaun iha tinan lima no gradualmente foin mak implementa iha munsípiu tolu hanesan Bobonaru, Vikeke no Manatutu.

Ministru Agrikultura no Peska, Estanislau Aleixo da Silva, hatete peskiza iha setór floresta no agroflorestál ida ne’e atu promove kuda Ai-Kameli, halo kombinasaun no kuda mós ai-oan sira seluk iha Timor-Leste.

“Sira hato’o investigasaun ne’ebé halo ho ai-horis sira seluk, koto, fore-mungu no oinsá mak halo kontinuasaun adubu ninian. Invetigasaun ne’e hala’o ho Ministériu Agrikultura no envolvimentu Universidade Nasionál Timor Lorosa’e, depois sira mak habelar hodi implementa serbisu iha ita-nia rai-laran liuliu ita hakarak Ai-Kameli ne’e moris filafali”.

Reprezentante Embaixadór Austrália, Dan Wood, hatete peskiza ne’e importante atubele aumenta produtividade no kualidade moris nian.

“Governu Austrália tinan 20 ona iha Timor-Lesta halo peskiza kona-ba agrikultura nian no komesa Ministériu Agrikultura foin harii, Austrália servisu hamutuk ona ho ministériu ne’e”.

Austrália no Timor-Leste nia serbisu hamutuk kona-ba peskiza ne’e iha ona rezultadu barak hanesan fini ba moris ne’ebé identifika variedade 18 ne’ebé lansa tiha ona no produtividade sa’e maka’as no ajuda uma-kain 1065 ne’ebé aumenta sira-nia produsaun.

“Agora daudaun programa tomak mós simu fundu husi Austrália no servisu hamutuk ho MAP atu aumenta produsaun komersiál iha ai-horis oioin inklui fore-mungu, hare-mean, liis, fore-rai no lakleur tan atu aumenta mós projetu kona-ba fahi”.

Peskiza sobre Ai-Kameli sei ajuda to’os-na’in sira atubele aproveita Ai-Kameli tanba nia folin boot. Ai-Kameli ne’e nia istória naruk iha Timor-Leste tanba uluk ema Xina mai atu sosa no Portugál mai tanba Ai-Kameli.

Jornalista: Maria Auxiliadora

Editora: Rita Almeida

PUBLISIDADE HUSI MTCIiklan

HAKEREK NO HATÁN

Please enter your comment!
Please enter your name here