Prezidente Tribunál Rekursu, Deolindo dos Santos. Imajen Tatoli /Egas Cristóvão

DILI, 15 juñu 2022 (TATOLI)— Prezidente Tribunál Rekursu (PTR), Deolindo dos Santos, informa nia-parte simu ona karta resposta hosi Parlamentu Nasionál, kona-ba projetu-lei responsabilidade Prezidente Repúblika, nune’e tempu besik hahú foti desizaun ba projetu lei refere.

“Hafoin simu no haree ona pedidu ne’ebé Prezidente Repúblika envia mai, Ha’u notifika kedan Parlamentu Nasionál. Nune’e Parlamentu Nasionál fó ona resposta ba Tribunál  Rekursu, atu foti desizaun ba ida ne’e iha prazu loron 25 nia-laran tuir konstituisaun RDTL,” Prezidente Tribunál Rekursu (PTR), Deolindo dos Santos, ba jornalista sira hafoin ramata enkontru semanál ho Xefe Estadu José Ramos Horta, iha Palasiu Prezidensiál Bairru Pite, kuarta ne’e.

Notísia rrelevante: PR Horta husu konstitusionalidade projetu-lei responsabilidade PR ba Tribunál Rekursu

PTR dehan halo notifikasaun ba Parlamentu Nasionál ho baze ba pedidu hosi Prezidente Pepúblika, atu halo fiskalizasaun preventiva ba projetu-lei Resposabilidade Prezidente Repúblika.

Nune’e, TR labele divulga konteúdu kona-bá resposta notifikasaun hosi Parlamentu Nasionál liga ba Lei responsabilidade Prezidente Repúblika

“Tempu badak nia laran Tribunál Rekursu liuhosi juís koletivu sei foti desizaun ba ida ne’e. Ha’u iha esperansa bo’ot katak, antes loron 25 ne’e desizaun ne’e fó sai ona,” nia kompromete.

Alende ne’e, Deolindo dos Santos mós informa simu ina pedidu rua hosi Bankada Opozisaun iha Parlamentu Nasionál ne’ebé husu ba tribunál atu halo fiskalizasaun abstratu ba Orsamentu Jerál (OJE) 2022.

“Tribunál Rekursu simu hosi Parlamentu Nasionál (hosi Bankada opozisaun) atu halo fiskalizasaun asbtratu kona-bá orsamentu 2022 ne’ebé aprova hosi Parlamentu Nasionál,” nia informa.

Nune’e, PTR dehan tempu badak sei notifika ba Parlamentu Nasionál atu fó resposta ba pedidu fiskalizasaun abstratu ne’e.

“Fiskalizasaun abstratu ne’e laiha prazu, maibé  aplika dei’t  regra jerál, depois Tribunál Rekursu rona tiha konklusaun hosi parte ne’ebé envolve kestaun ne’e, hafoin deside,” nia afirma.

Molok ne’e, Prezidente Repúblika, José Ramos Horta, submete pedidu ba Tribunál Rekursu (TR) atu halo revizaun antesipatória kona-ba konstitusionalidade hosi projetu-lei kona-ba responsabilidade Prezidente nian tuir artigu 149 Konstituisaun RDTL.

Pedidu ne’e hatuur no hakerek fundamentu sira hodi kestiona konstitusionalidade hosi projetu-lei refere. Hirak-ne’e inklui fundamentu relasiona ho violasaun artigu 1, 16, 30, 67, 85 95, no 97 hosi konstituisaun RDTL.

Pedidu ho pájina 26 aprezenta detalla sira hosi violasaun aparente hasoru Konstituisaun ne’ebé envolve númeru argumentu legál sira inklui falta kompeténsia hosi Parlamentu Nasionál atu halo lei ne’e haktuir artigu 95(2)(k) no artigu 79 hosi Konstituisaun.

Notísia Relevante:  PN aprova projetu lei Responsabilidade Prezidente Repúblika iha finál globál

Sirkunstánsia sira liuhosi ne’ebé testu lei nian mak altera tiha tuir dalan ne’ebé halo mudansa ba hanoin lejizlativu liutiha votasaun iha plenária parlamentu mak argumenta atu rezulta ho projetu-lei ne’e sai inkonstitusionál tanba nia viola prinsípiu fundamentál hosi KRDTL.

Katak, Timor-Leste nu’udar Estadu demokrátiku, soberanu, independente no unitáriu bazea ba vontade povu nian no nune’e mudansa ba testu ne’e mak kontráriu ba prinsípiu Estadu direitu demokrátiku no fundamentalmente sobu sub-subar mandatu nakloke, transparente, populár no reprezentativu ne’ebé hela subjasente ba ukun lei demokrátiku tomak ne’e. 

Konstitusionalidade materiál hosi projetu-lei mak kestiona bazea ba nia interferénsia ho separasaun podér. ‘Krime’ sira inklui iha testu mak haree atu iha karáter ladún moos no ambígu liu atu iha tendénsia interfere ho Prezidente nia kompeténsia konstitusionál sira no ezersísiu hosi nia “majistratura influénsia” no nia kompeténsia espesífika sira ba intervensaun no partisipasaun Prezidente Repúblika nian iha funsaun atu orienta ka forma desizaun polítiku Estadu nian.

Falta klareza no natureza ambígu hosi ‘krime’ sira-ne’e hamosu hela fundamentu keta-ketak ba inkonstitusionalidade.

Notísia Relevante: Bankada Governu konsidera normal eis PR la promulga lei Responsabilidade PR

Jornalista :  Natalino Costa

Editór       :  Florencio Miranda Ximenes

PUBLISIDADE HUSI MTCIiklan

HAKEREK NO HATÁN

Please enter your comment!
Please enter your name here