Sobrevivente 12 Novembru, José Elo (iha momentu partisipa iha Motael) no foto atuál. Imajen Tatoli/Abílio Elo Nini.

OÉ-CUSSE, 12 novembru 2021 (TATOLI) –  Istória pasada ne’ebé haktuir hosi sobrevivente masakre Santa Kruz 12 Novembru 1991, José Elo kona-ba envolvimentu feto Timoroan sira iha tinan 30 liubá no timór-oan sira-be’ebé mate iha masakre ne’e.

Iha 11 Novembru kalan iha tinan 30 liubá, José Elo partisipa enkontru iha Bidau Lecidere ho juventude barak hosi munisípiu sira seluk. Nune’e iha dadeersan ne’e José Elo ho nia kolega na’in-rua la’o hamutuk ba misa iha Motael, kolega ida naran Domingos Xavier hosi Vemasse no ida seluk nia la lembra ona.

Iha kalan ne’e mós, José Elo hamutuk ho juventude lubuk ida realiza enkontru ne’e ho objetivu prepara espanduk hakerek ‘viva Timor-Leste, viva Sebastião Gomes no Xanana Gusmão’ Prepara hotu tiha, iha loron 12 Novembru dadeersan ba tuir misa iha Igreja Motael.

Hafoin misa, José Elo simu orientasaun ativista sira dehan sai hotu ba li’ur, entaun idak-idak hasai espasuk, nune’e José Elo mós losu ninian. Hahú hakilar ‘viva Timor-Leste, viva Sebastião Gomes, viva Xanana Gusmão.

Hosi Igreja Motael la’o-ain hodi halo manifestasaun tuir dalan to’o Santa-Kruz. Bainhira to’o iha Santa Kruz, José Elo hamutuk ho nia kolega Domingos sei hamutuk no tama liu ba rate-laran la hetan malu ona. Ne’e seidauk akontese tiru.

Derrepente rona kilat tarutu ha semitériu Santa Kruz, José Elo hamriik iha odamatan oin kedas no situasaun iha rate-laran hahú manas liután.

Militár Indonézia hahú tiru, José Elo sai fali ba hasoru nia kolega ida naran Sico Binaraga, “bolu ha’u dehan, Oé-Cusse mai ita fila ona. Ha’u hatán nune’e ha’u lakohi, mate ka moris hamutuk ho kolega sira”.

Entaun José Elo deside tama fali liuhosi odamatan boot, ba hakilar hamutuk ho kolega sira iha Santa Kruz laran, to’o tiru mak nia halai sa’e ba odamatan parte-leten haksoit sai halai liu ba to’o Kuluhun.

“Ha’u haree kolega feto ida mak tuir ha’u-nia kotuk. Ha’u hamriik, nia fihir hela ha’u, nia husu ajuda mai ha’u. Kolega, kolega, ajuda ha’u lai’, entaun ha’u hakbesik kaer nia liman dada hamriik no ami halai hamutuk ona, maibé ha’u-nia faru ho kalsa raan hotu,” nia haktuir.

Nune’e halai hamutuk no la hatene dalan ona atu ba ne’ebé, to’o dalan kloot ida haksoit lutu, feto oan ne’e la’o labele ona, tanba raan nakfakar tuituir dalan.

Nune’e, José Elo lori tiha feto-oan ne’e ba Bemori no la hatene nia moris ka mate, tanba soldadu Indonézia tiru tuituir hela.

José Elo mós la hatene feto Timoroan ne’e hosi munisípiu ne’ebé, tanba koñese malu de’it iha momentu masakre ne’e.

“Nia (Nina) hateke ha’u tanis hodi husu ha’u, maun favór to’o uma fó hatene ha’u-nia apa ho amá dehan Nina mate ona. Dehan de’it hanesan ne’e. Kolega ne’e ha’u koñese de’it nia faru hosi SMA Paulos,” Sobrevivente 12 Novembru, José Elo informa ba Agência TATOLI, iha Oe-Cusse, kinta ne’e.

Hafoin Elo simu tiha mensajen hosi Nina ne’e, hahú hosi 12 Novembru 1991 to’o agora la hasoru nia no la hatene Nina ne’e mate ka moris.

Tanba José Elo nia faru nakonu ho raan entaun fila-fali ba uma, troka tiha ropa no fila-fali ba Lecidere atu ba fó hatene Bispu Carlos Ximenes Belo.

“Nune’e ha’u fó hatene tiha, amu Bispu mós atu mai foti kolega sira-ne’ebé mate ne’e iha Santa Kruz. Ha’u ba besik husu nune’e, amu, ha’u mos atu tuir hotu. Ha’u ko’alia ba amu hanesan ne’e, amu Bispu besik mai fekit ha’u-nia kabun dehan, o moris tiha ona, agora atu buka mate tán ka ano. Di’akliu ba kotuk ne’ebá haree te’in hán, ohin ne’e deskansa iha-ne’e de’it lalika sai ona,” José Elo haktuir.

Jornalista: Abílio Elo Nini
Editór: Evaristo Soares Martins

PUBLISIDADEiklan

HAKEREK NO HATÁN

Please enter your comment!
Please enter your name here