Bandeira FRETILIN.

COVALIMA, 24 juñu 2021 (TATOLI) – Covalima oan hotu, inklui povu Timor-Leste sei lembra hela memoria masakre Pelet, Munisípiu Covalima, ne’ebé akontese iha loron 13 agostu 1984.

Masakre ne’ebé rezulta vítima mate hamutuk ema na’in-31 no vítima violasaun seksuál lubun ne’ebé komete hosi forsa invazór Indonézia ka ABRI (Angkatan Bersenjata Republiku Indonesia)  ne’e tanba de’it komunidade subar bandeira FRETILIN iha Aldeia Pelet.

Atu hanoin hikas taterus hotu hosi masakre ne’e, Konsellu Munisipál ba Kombatente no Libertasaun Nasional Munisípiu Covalima (CMCLNMC, sigla portugés) komesa halo levantamentu dadus no halo entrevista ho sasin moris, inklui vítima violasaun seksuál sira.

Vítima violasaun seksuál ida ho inisiál AB haktuir ho matan-been katak nia ho nia feto maluk lubun hetan violasaun seksuál hosi tropa Indonézia  tanba de’it subar bandeira FRETILIN no tane as lema FRETILIN nian “Mate ka Moris, Ukun Rasik An”.

 “Hafoin militár Indonézia kaptura ha’u nia katuas oan, sira (ABRI, red) mós mai  ha’u nia uma lori ha’u ba militár sira-nia fatin hodi halo violasaun seksuál ba ha’u durante loron tolu,” AB hateten ho matan-been ba jornalista iha Aldeia Pelet, kinta ne’e.

 Iha inkéritu no investigasaun no torturasaun nia laran, militár Indonézia obriga AB atu hateten ba sira kona-ba elementu  no lideransa GPK (Gerakan Pengacau Keamanan) FALINTIL/FRETILIN sira-nia  subar fatin, maibé Ab la hateten sai to’o militár sira liberta tiha de’it AB.

Maske AB hetan libertasaun ona, maibé nia la hatene militár Indonézia lori nia katuas-oan Saudozu José Cardoso ba iha ne’ebé to’o oho subar de’it saudozu.

To’o oras ne’e AB seidauk hetan rekoñesimentu hosi Estadu no seidauk simu direitu pensaun veteranu no martires, maske rejista ona iha Komisaun Omenajen.

AB husu ba Governu atu tau matan ba vítima ne’e ne’ebé to’o ohin loron seiduak hetan pensaun hosi Governu

Sasin rasik hosi aktu violasaun seksuál ba vítima inan-feton sira, Fernando Gomes ho kódigu “Buka Naroman” rekoñese vítima AB ne’ebé Militár Indonézia halo violasaun seksuál , Tanba vítima AB ho nia katuas oan saudozu José Cardoso  subar bandeira FrETILIN.

Biban ne’e,  Administradór Munisípiu Covalima, Francisco Andrade, hateten feto sira hetan kapturasaun hosi militár Indonézia nia konsekuénsia, maka hetan violasaun seksuál.

“Ita nia vida di’ak, ita sei moris hamutuk, maibé la’e ita temi de’it sira nia naran iha monumentu ne’e ho lia fuan mate  ka moris ukun rasik aan ,” Francisco Andrade hateten.

Jornalista       : Celestina Teles 

Editór             : Francisco Simões

HAKEREK NO HATÁN

Please enter your comment!
Please enter your name here