Diretór Ezekutivu Luta Hamutuk, José Alves da Costa. Imajen TATOLI/Jogerjo Guterres.

DILI, 20 marsu 2021 (TATOLI)-Diretór Ezekutivu Luta Hamutuk, José Alves da Costa, konsidera rasizmu iha Timor-Leste menus tanba dalabarak akontese liuhosi liafuan insulta malu de’it maibé realidade la akontese tanba iha moris loro-loron nian seidauk hatudu liuhosi hahalok.

Notísia Relavante: Solidariedade sai xave kombate rasizmu iha TL

“Ita hare’e, rasizmu iha Timor-Leste ne’e menus tanba dala ruma ema ko’alia de’it liuhosi liafuan mak insulta malu maibé pratikamente ita la hare’e rasizmu ne’e akontese iha Timor-Leste. Satán, prosesu libertasaun nasionál nia laran ne’e, ema hotu hamutuk tantu katólika, musulmanu, feto ho mane, ema hotu foti asaun kontra invazaun, entaun mai ho ita-nia konstituisaun ne’e mós la permite atu ita iha diskriminasaun entre rasa. Entaun, ida-ne’e hatudu katak iha Timor-Leste rasizmu menus,” José Alves da Costa hateten ba Agência TATOLI iha ámbitu komemorasaun Loron Mundiál Ba Halakon Diskriminasaun Rasiál ne’ebé mundu selebra kada 21 marsu, iha nia knaar fatin, Faról, Dili, sesta ne’e.

José Alves da Costa hatutan, parte sosiedade sivíl apresia ba esforsu hosi Estadu ne’ebé mak konsege minimiza diskriminasaun rasa iha nasaun Timor-Leste liuhosi konstituisaun RDTL artigu 16 ne’ebé regula sidadaun sira atu labele diskrimina malu.

“Tanba, agora ema hotu livre atu hato’o ninia opiniaun no ema hotu bele halo asaun kontra buat ne’ebé mak laloos ba sira-nia aan. Entaun, ita hare’e katak rasizmu iha Timor-Leste mós menus liu ona,” nia dehan.

Tanba, nia dehan, karik iha Timor-Leste akontese rasizmu mak hanesan sosiedade sivíl ninia papél mak oinsá eleva ema hotu nia pensamentu, katak rasizmu ne’e aktu ida ne’ebé la di’ak tanba ne’e prátika diskrimina ema ida ho ema seluk.

“Ita hosi parte sosiedada sivíl sei halo sensibilizasaun atu oinsá ema hotu sente katak livre iha sosiadade ida, la sente katak nia ne’e mai hosi ne’ebé no oinsá. Maibé, hotu-hotu nu’udár ema ida-ne’ebé mak iha responsabilidade atu kolabora no kontribui dezenvilvimentu ba nasaun ida-ne’e. Entaun, hosi parte solidaridade sivíl ita koko promove, motiva no eduka nafatin ita-nia sidadaun sira, oinsá konsidera malu hanesan ema,” nia hateten.

Atu halakon rasizmu, nia dehan, nu’udár pesoál tenke hanoin uluk ema-nia sentimentu hafoin atu hato’o liafuan ruma, tanba dalaruma ema la halo asaun fízikamente maibé liafuan de’it mós bele soke ema-nia fuan no sentimentu. 

“Entaun, nu’udár umanu pesoál ida, sukat ita-nia liafuan antes ko’alia ka maluk balun baianhira halo asaun ruma kona-ba rasizmu. Ita tenke iha kbiit rasik haree no kontra kedas, tanba moris iha nasaun demokrasia tenke hamutuk kontribui ba nasaun nia desenvolvimentu,” nia hateten.

Tanba ne’e, nia apela ba timoroan hotu atu evita utiliza liafuan sira-ne’ebé mak hakanek ema seluk nia fuan no husu atu hapara ona hahalok diskrimina malu iha rai ida-ne’e.

“Relasaun ho komemorasaun loron anti razismu ne’ebé monu iha loron 21 ne’e, ho organizasaun Luta Hamutuk nia-naran hameno ba entidade hotu, ba joven hotu-hotu atu hapara diskrimina ita-nia maluk sira seluk liuhosi linguajen no atitude, maibé tenke respeita malu iha sosiedade ida-nia laran,” nia apela.

Entretantu, nia dehan, tuir Luta Hamutuk nia observasaun katak rasizmu ne’e la’os menus de’it iha Timor-Leste maibé hahú menus ona iha mundu rai-klaran kompara iha tempu uluk no agora nian.

“Hanoin hosi ami-nia observasaun ita hare’e katak kompara tempu uluk mai iha dékada agora ne’e kuaze mundu hotu-hotu maiória la iha ona diskriminasaun ba iha rasa, kor relijiaun, tanba haree katak aspetu umanidade ne’e importente tebes no la merese ita atu halo diferensa entre ita ema ho ema. Entaun mundialmenta ita hare’e katak laiha ona memu balun mak sei aplika maibé nasaun balun mak demokrátiku sira hotu-hotu kontra ona buat ida rasizmu ne’e,” nia esplika.

Jornalista: Arminda Fonseca

Editór: Cancio Ximenes 

HAKEREK NO HATÁN

Please enter your comment!
Please enter your name here