Labarik faan manu-tolun, Abilio dos Santos. Imajen TATOLI/Joanico de Araújo.

DILI, 09 fevereiru 2021 (TATOLI)—Iha hakarak ida atu hakuak Foho Ramelau maibé liman ne’e lolo la to’o. Iha hakarak ida atu hatais farda eskola nian hanesan labarik sira seluk maibé ain ne’e hakat natón de’it hodi moris iha dalan ninin. Situasaun ida-ne’e la’ós buat foun ida ba Timor-Leste liuliu iha Dili.

Notísia Relevante: PA sei kria ekipa ida identifika labarik sira hosi RAEOA

Iha tersa (09 fevereiru) dadeer, anin tasi be huu manas liu fali loromatan nia roman be manas. Ema ua’in la’o no tuur iha ai-mahon sira iha Jardin Largo Lecidere nian hodi buka anin be buras. Eseptu labarik mane ida la’o ba-mai iha ema hirak ne’e nia leet, hodi tane hela rak manu-tolun iha nia liman kuana. Nia naran Abilio dos Santos. Nia otas maizumenus 12. Loro-loron nia lori manu-tolun daan faan iha Jardin Largo Lecidere no la’o lemo-lemo iha Sidade Dili.

“Ha’u-nia inan-aman sei moris hotu. Maibé, ekomómia uma-laran nian la sufisiente entaun obriga ha’u tenke mai buka moris iha Dili. Ha’u hakarak tebes eskola hanesan maluk labarik sira seluk maibé tanba ekonomia uma-laran la sufisiente, entaun obriga ha’u tenke abandona ha’u-nia eskola no mai buka moris iha Dili,” Abílio dos Santos hateten ba Agência TATOLI iha Jardin Largo Lecidere, Dili, tersa ne’e.

Anin tasi be huu buras, halo nia oin buras hodi hala’o atividade ne’e ho laran ksolok. Maske ema ua’in hamatan ba nia maibé nia fiar aan hodi faan manu-tolun daan ho haksolok. Maske, nia hatene, manu-tolun daan be nia faan ne’e la’ós ninian maibé nia faan ho responsabilidade.

“Manu-tolun daan ne’ebé ha’u faan ne’e ema-nian,” nia soe-matan ba Estátua Nossa Senhora de Fatima ne’ebé hatuur iha Lecidere ne’ebá n’e ho matan-been nakonu. “Loron ida, faan manu-tolun daan rak ida, to’o fulan ida ramata mak manu-tolu na’in ne’e selu ha’u $30. Maské sente triste maibé ha’u tenke faan, nune’e ha’u bele hetan osan lori uitoan ba Oé-Cusse hodi haree ha’u-nia família,” nia haktuir.

Kada loron, nia tenke hadau malu ho loromatan ne’ebé hadeer sedu iha parte lorosa’e, nia tenke hadeer no sai sedu hosi nia hela fatin iha Bidau hakat ba Lecidere hodi buka moris. Nu’udar oan dahuluk hosi maun-alin na’in-tolu (3), nia aprende ba loromatan hodi bele fó moris no fó naroman ba ninia família sira iha rai Oé-Cusse.

“Iha Dili, daudaun ne’e, ha’u hela ho ha’u-nia maun sira balun iha Bidau. Ha’u-nia inan-aman ne’e ki’ak, entaun ha’u tenke buka moris iha Dili hodi haree ha’u-nia inan-aman no ha’u-nia alin sira liuhosi halo negósiu,” nia dehan ho laran susar.

Labarik faan manu-tolun, Clementino Quefi. Imajen TATOLI/Joanico de Araújo.

Iha dala-lia ne’e nia leet, mosu labarik mane-ida tane hela rak manu-tolun iha nia liman-karuk, la’o hakbesik mai. Nia naran Clementino Quefi. Labarik isin-metan ne’e kala nia idade maizumenus 16 (tanba nia lahatene nia tinan hira). Daudaun ne’e, nia hela hamutuk ho nia bin iha Kampung Tuti, Comoro, Dili.

“Ha’u la sente moe no kolen bainhira faan manu-tolun daan hosi Kampung Tuti (Comoro) mai to’o iha Jardin Largo Lecidere. Ha’u la moe no la tauk. Tanba, liuhosi faan mak ha’u bele sosa kadernu eskola nian,” Clementino Quefi hateten.

Maske la’o hosi Kampung Tuti to’o Lecidere ne’e dook no kolen, maibé nia sente haksolok tanba manu-tolun daan ne’ebé nia faan ne’e, sosa-na’in sira sempre hola to’o hotu.  

“Loron ida, ha’u faan manu-tolun daan rak ida. Bainhira ema sosa hotu entaun ha’u bele hetan osan hamutuk $7.50. Hosi osan ne’e, ha’u-nia bin fó ha’u $3 hodi uza sosa ha’u-nia kadernu eskola nian,” nia dehan.

Tanba nia eskola iha tempu lorokraik nian entaun nia prenxe tempu dadeer nian hodi faan manu-tolun daan ho objetivu bele sustenta nia-aan rasik ba eskola. Maibé, tanba hakarak ida atu eskola ne’e makaas, maske faan manu-tolun, nia husu ba Goevrnu atu fó apoiu no fasilita nia hodi bele asesu ba edukasaun ho di’ak.

“Ha’u hakarak eskola. Ha’u husu ba Governu atu ajuda ha’u ba eskola. Agora ha’u eskola hela iha Ensinu Sekundáriu 10 Dezembru Comoro, Dili,” Quefi haktuir.

Notísia Relevante: MEJD hakarak labarik sira faan manu-tolun, tama Ensinu Rekorrente

Jornalista: Osória Marques

Editór: Cancio Ximenes

HAKEREK NO HATÁN

Please enter your comment!
Please enter your name here