Prezidente Komisaun B, Deputadu José Agostinho Sequeira Somotxo.

DILI, 99 setembru 2020 (TATOLI)—Parlamentu Nasionál (PN) sei halo votu konfirmasaun ba dekretu-lei Protesaun Sivíl ne’ebé Prezidente Repúblika Francisco Guterres Lú Olo veta.

Parlamentu Nasionál (PN) aprova dekretu-lei númeru 16/V (2a)-Lei Protesaun Sivíl ne’e iha loron 21 jullu 2020 ho rezultadu votasaun a-favór 57, kontra 0 no abstensaun 4.

Prezidente-Repúblika, Francisco Guterres “Lú Olo” veta politikamente dekretu-lei protesaun sivíl tanba kestiona asuntu sira liga ba deklarasaun kalamidade públika no asepeitu iha restrisaun direitu, liberdade no garantia.

Prezidente Repúblika konsidera textu hosi dekretu-lei ne’e tenke pondera ho adekuada, loloos no di’ak no konsisténsia ho lei sira seluk. Xefe Estadu ne’e mós konsidera iha situasaun alerta, kontijénsia no kalamidade públika iha dekretu-lei ne’e la sufisiente.

Ho veta xefe Estadu nian, Prezidente Komisaun B (Negósiu Estranjeitu, Defeza no Seguransa), Deputadu Agostinho Siqueira “Somotxo“ hateten lei refere esbosa dezde 2010 maibé lori tempu naruk no 21 jullu 2020 mak foin aprova iha Parlamentu Nasionál.

“Atualmente Prezidente-Repúblika veta no haruka fila mai Parlamentu Nasionál no parlamentu atu halo saida, ne’e iha dalan-rua katak hadi’a lei ne’e ka halo votu konfirmasaun. Tuir ha’u-nia hanoin sei liuhosi dalan votu konfirmasaun hodi haruka fila-fali ba Repúblika,“ Prezidente Komisaun B informa ba jornalista sira iha resintu Parlamentu Nasionál, kuarta ne’e.

Nia haktuir, molok Parlamentu Nasionál aprova dekretu-lei nee liuhosi ona hosi revizaun no alterasaun barak hosi Konsellu-Ministru.

“Ami iha responsabilidade signifika Komisaun B mós laiha kompeténsia para atu ko’alia kona-ba inkonstitusionalidade maibé haree didi’ak mak ba to’o Prezidente Repúblika ne’e. Prezidente Repúblika nia rekomendasaun kona-ba restrisaun no estadu esepsaun kona-ba restrinje ema-nia direitu,“ nia dehan. 

Prezidente Komisaun B ne’e esplika, votu konfirmasaun signifika sei konfirma fali votu ne’e no haruka fila ba Prezidente Repúblika atu deside maibé signifika parlamentu la hasai pontu ida, konfirma de’it votu haruka fila ba Prezidente Repúblika maibé ne’e depende hotu ba deputadu sira tama mai (ramata resesu).

Nia dehan, Komisaun Permanente iha kompeténsia hotu maibé votu konfirmasaun ne’e tenke marka prezensa hosi deputadu hotu-hotu.

“Prezidente Repúblika nia razaun mak temi iha artigu 24 hosi lei ne’e no artigu 25 iha Konstituisaun RDTL. Lei protesaun sivíl ne’e liuhosi matan barak maibé ha’u hanoin lei protesaun sivíl mós laiha atigu ida ninia karaterísitika própria la hanesan konstituisaun artigu 25 Konstituisaun RDTL atu deklara iha situasaun balu ne’ebé hanesan mensiona iha lei protesaun sivíl ne’e iha situasaun tolu, situasaun alerta, situasaun emerjénsia (kontijénsia) no situasaun kalamidade,“ nia fundamenta.

Nia hatutan, ikus liu mak to’o iha situasaun kalamidade públika maibé iha Lei Protesaun Sivíl ne’e labele foti kompeténsia artigu 25 iha Konstituisaun RDTL tanba artigu 25 ne’e dehan suspende ema-nia direitu no liberdade liuhosi deklarasaun estadu emerjénsia.

“Lei Protesaun Sivíl restrinje direitu no liberdade signifika hanesan parlamentu ne’e dehan labele tama, liuhosi sorin-sorin bele, maibé labele tama. Ida-ne’e mak bolu restrinje direitu no liberdade, signifika mós la suspende ema-nia direitu maibé restrinje de’it liberdade no direitu balu,“ Prezidente Komisaun B ne’e argumenta.

Nia dehan, deputadu hotu-hotu kona-ba dekretu-lei refere, bainhira resesu hotu sei haree hodi foti desizaun hadi’a ka halo votu konfirmasaun.

“Lei ne’e la interfee artigu 25 iha konstituisaun ne’ebé fó dalan deklara Estadu Emerjénsia hosi suspende ema-nia dieitu no liberdade, lei protesaun sivíl lato’o iha-ne’ebá,“ nia dehan. 

Somotxo dehan, Prezidente Repúblika nia justifikasaun ba lei protesaun sivíl ne’e labele foti kompeténsia hosi artigu 25 iha konstituisaun maibé dekretu-lei refere la foti kompeténsia ida-ne’e.

Jornalista: Evaristo Soares Martins

Editór: Cancio Ximenes

HAKEREK NO HATÁN

Please enter your comment!
Please enter your name here