Oradór no Jurista, Avelino Coelho. Imajen/Osória Marques.

DILI, 04 agostu 2020 (TATOLI)—Oradór no Jurista, Avelino Coelho, hateten ko’alia kona-ba Estadu Diretu Demokratiku iha Timor-Leste durante ne’e Estadu seidauk aplika didi’ak kona-ba Estadu Diretu Demokratiku (EDD) liuliu liga ba disputa ukun nian no disputa poder entre orgaun sira hotu.

Avelino Coelho hatutan, Estadu Direitu Demokrátiku hatuur ona iha konstituisaun eskrita tanba iha konstituisaun eskrita ne’e mak define regra jogu demokratiku atu ba ukun presiza eleisaun periódika no atu ba prezidente konkore tinan lima, liuhosi eleisaun manan maka bele sai prezidente depois ba Palamentu Nasional maka forma Governu.

“Konstuituiaun mós ko’alia kona-ba ekilíbriu podér, ema bolu dehan kontrolu sosiál polítiku entre orgaun Estadu. Ho ida-ne’e maka ita haree durante tinan hira ne’e ita seidauk aplika loloos Estadu Diretu Demokratiku liuliu buat ne’ebé liga ho disputa ukun ninian no disputa podér entre orgaun sira hotu. Tanba ne’e maka ha’u hanoin katak presiza diskusaun ne’ebé mak kle’an, presiza análiza no presiza partisipasaun sosiedade tomak atu bele kontrola aplikasaun Estadu Direitu Demokrátiku,” dehan Avelino Coelho ba jornalista sira hafoin aprezenta ninia topiku “Analiza Kritiku ba Implementasaun Estadu Demokrátiku hosi Perspetiva Polítika” iha Diskusaun Meza Kabuar ne’ebé hala’o hosi Asosiasaun Peskizadores Timor-Anan (APTA) iha Salaun Pos gradusaun UNPAZ, Osindu, Dili, tersa ne’e.

Entretantu, nia hateten, maski agora diskute hela kona-ba Estadu Diretu Demokrátiku maibé nia prekupa mós Esbosu-Lei Kiminalizasaun Difamasaun tanba bainhira Lei Krimiminalizasaun Difamasaun ne’e ne’e aprova, sei hamate sidadaun sira-nia direitu.

“Ha’u-nia prekupasaun maka ne’e. Agora ita diskute malu hela kona-ba podér sé maka  atu ukun no la ukun, diskusaun ne’e sei iha nivél hela maibé ko’alia kona-ba Estadu Direitu Drmokrátiku ko’alia mós kona-ba devér sidadaun nian,” nia dehan.

Ezemplu, nia dehan, Governu hakarak kriminaliza difamasaun ida-ne’e kestaun ida mak timoroan sira-nia prespetiva dehan difamasaun ne’e iha prosesu  iha kódiku sivíl maibé Governu prefere dehan kriminaliza atu nune’e ema la brani atu ko’alia.

Kestaun sira seluk, nia dehan, ema husu atu halo demonstrasaun ruma karik sei la fó lisensa tanba ida-ne’e razaun oin-oin no ida-ne’e ladún respeita ona diretu sidadaun ne’ebé konsagradu iha  konstituisaun no prinsípiu liberdade fundamentá sidadaun nian.

Kesatun seluk, nia haktuir, kona-ba ekonómia sidaddaun hotu iha diretu atu moris di’ak maibé bainhira ukun na’in sira halo lejislasaun ne’ebé maka la proteje sidadaun nasionál hanesan loke merkadu ba ema liur ka estranjeiru tama, sidadaun sente sira-nia diretu violadu tanba la konsege realiza sira-nia mehi.

Se ida ne’e mak akontese beibeik, nia informa, bainhira Estudu Direitu Demokrátiku la implementa loloos mak sidadaun nia diretu sira ne’e, ema sei la kumpre no la respeita.

“Ita-nia konstituisaun garante hela ba diretu demokrátiku maibé partidu sira ne’ebé maka konkore ba eleisaun, partidu ida ne’ebé maka manan no ninia ema mak ba kaer ukun. Dalaruma iha kampaña ita promete buat oin-oin maibé to’o ukun ita la kumpre fali. Ne’e hatudu katak ita la kumpre  ita-nia promesa eleitorais,” nia hateten.

Entaun, nia esklarese, rekursu ida maka iha prosesu demoktátiku eleisaun mai fali ne’e, sidadaun tenke konsiente ba vota ne’e ho konviksaun polítika programátika labele vota tanba gosta ka la gosta, tanba ida-ne’e maka ultimu rekursu atu kontrola.

Jornalista : Osória Marques

Editór      : Cancio Ximenes

HAKEREK NO HATÁN

Please enter your comment!
Please enter your name here