Deputadu sira hosi Komisaun A Parlamentu Nasionál hamutuk hoentidade relevante sira kontinua halo diskusaun terseira faze ba projetu Lei Númeru 1/V/2019-Lei Anti Corrupção (LAC), iha Mukit Guest House Aisirimou, Aileu. Imajen Tatoli/Cipriano Colo.

AILEU, 22 jullu 2020 (TATOLI)–Deputadu sira husi Komisaun A Parlamentu  Nasionál (PN) ba Asuntu Konstitusionál no Justisa hamutuk ho entidade relevante sira diskute projetu Lei Númeru 1/V/2019 -Lei Anti Corrupção (LAC), durante loron rua (01-02 jullu 2020), konsege finaliza titulu I medidas kombate korrupsaun, kapitulu  II kona-ba Rejime Deklarasaun Bens no Interese, ne’ebé iha sesaun VIII ho nia artigu hamutuk 39.

Notísia Relevante: Komisaun A Konsege Diskute Artigu Hamutuk 15 hosi Rejime Deklarasaun Bens no Interese 

Durante diskusaun loron rua ne’e, deputadu ho partisipante sira deskute kle’an duni, ikus mai iha artigu balun pasa ho kondisaun, no sira deside hasai sesaun ikus liu (VIII) kona-ba Asesu Informasaun ho nia artigu hamutuk tolu (3).

Deputadu sira deside hasai hodi fó kompeténsia tomak ba CAC atu formula Standard Operational Procedure (SOP), nune’e bele  kesi medida sira protesaun informasaun kona-ba deklarante sira nia rikusoin iha instituisaun ne’e.

Razaun hasai tiha sesaun ne’e, tanba  artigu sira ne’ebé pertense ba sesaun ne’e, liuliu iha artigu 63 fó biban ba ema hotu atu bele asesu informasaun husi CAC kona-ba buat ne’ebé mak instituisaun ne’e hala’o liga ho deklasaun bens nian.

Komisáriu Comissão Antí Corrupção (CAC), Sérgio Hornai, hateten rasusíniu atu asesu informasaun ne’e, kontein de’it ba iha matéria sira ne’ebé mak atu fó ba deklarante sira no bele fo fila ba autoridade kompetenete.

“Iha buat balun ne’ebé mak ita labele fó sai duni ba iha públiku. Maibé iha informasaun balun ne’ebé ita bele fó ba iha públiku katak iha tinan ida-ne’e ita halo ona rejistu ba iha deklarante sira. Ema ne’ebé mak atu bele asesu  ba iha ne’eba, úniku autoridade kompetente tuir lei haruka ho permisaun lei ninian. Tanba ne’e mak laiha razaun ida atu halo publisidade ba iha ema ninia data pesoál,” Komisáriu Sérgio Hornai hateten iha diskusaun LAC iha iha Mukit Guest House Aisirimou Aileu, kinta ne’e.

Entretantu, Diretór Polisia Sientífika Investigasaun Kriminál (PSIK), Vicente Fernandes Brito, hateten atu asesu informasaun ne’e kompeténsia CAC nian, tanba ninia natureza mak hatuur ona iha artigu 37.

Iha biban hanesan, Deputadu Francisco Miranda Branco salienta mós katak sesaun ida-ne’e liuliu artigu sira dilemátiku uitoan tanba hakarak ka lakohi ema sira ne’ebé mak assume kargu públika ne’e hanesan mós figura públika, ne’ebé mak tenke iha duni transparénsia maibé tenke haree mós ba iha idade nasaun ne’e foin mak tinan 20.

“Nune’e, sosiedade Timor ninia persepsaun ba buat sira hanesan ne’e seidauk to’o iha ne’eba. Nune’e, primeira faze ne’e tau mak identidade de’it atu nune’e sosiedada bele hatene de’it katak, figura públika ida-ne’e rejista tiha ona. Signifika figura públiku ne’e mós aprezenta ona saida mak nia iha,” nia hateten.

Aleinde ne’e, deputadu sira mós deside hasai alinea rua hosi artigu 37 tanba ho konteúdu hanesan ho artigu sira iha sesaun VIII.

Prezidenti Komisaun A, Deputadu Joaquim dos Santos Boraluli, hateten bainhira hasai tiha sesaun VIII ho nia artigu hamutuk tolu (3), signifika kapitulu II kona-ba rejime deklarasaun bens no interese iha de’it artigu hamutuk 36.

“Ohin ita konsege termina Kapitulu II kona-ba Rejime Deklarasaun Bens nian no aban (3/7) ita sei halo aprovasaun ba pakote Kapitulu ne’e”, Prezidenti Komisaun A Deputadu Joaquim dos Santos Boraluli hateten, hodi ensera diskusaun loron ohin nian.

Hosi kapitulu  II kona-ba Rejime Deklarasaun Bens no Interese   ne’e, kompostu husi sesaun VIII ho nia artigu 39, no durante diskusaun mosu ideia oin-oin ne’ebé buka atu oinsá armoniza liafuan sira, bazeia ba realidade, nune’e bele tulun mós entidade implementadór sira espesialmente Comissão Anti Corrupção (CAC), bainhira lei ne’e pasa iha finál globál no tama iha vigór.

Parte sira hosi kapitulu ne’e, hahú hosi sesaun I kona-ba finalidade, artigu 26 kona-ba finalidade, sesaun II autoridade kompetente, artigu 27 autoridade kompetente, sesaun III Deklarasaun propriedade no interese, artigu 28 kona-ba ema ne’ebé mak atu dekalara, artigu 29 kona-ba membru agregadu familiares husi dekalarante, artigu 30 kona-ba deklarasaun ad hoc, artigu 31 kona-ba priorisidade deklarasaun, artigu 32 kona-ba obrigasaun depózitu bankária, no artigu 33 kona-ba konteúdu husi deklarasaun.

Iha artigu 34 ko’alia kona-ba deklarasaun agregadu familiares, artigu 35 ko’alia kona-ba moeda, artigu 36 ko’alia kona-ba formuláriu, artigu 37 ko’alia kona-ba aprezentasaun, artigu 38 ko’alia kona-ba autokorresaun, artigu 39 ko’alia kona-ba arrolamentu deklarantes, artigu 40 ko’alia kona-ba verifikasaun formál, kontinua  ho sesaun dalima (V) artigu 41 ne’ebé ko’alia kona-ba finalidade husi verifikasaun.

Iha artigu 42 ko’alia kona-ba Obrigatoriedade husi verifikasaun, artigu 43 kona-ba Verifikasaun Ad Hoc, artigu 44 kona-ba âmbitu verifikasaun nian, artigu 45 kona-ba Pedidu informasaun adisionál ba deklarante, artigu 46 kona-ba podér rekezita no hetan informasaun (pasa ho kondisaun), artigu 47 ko’alia kona-ba rezultadu verifikasaun, no 48 kona-ba lakon propriedade (pasa ho kondisaun).

Iha sesaun VI, infrasaun no sansaun sira, sub sesaun I kona-ba sansaun ba infrasaun ne’ebé komete husi deklarante, artigu 49 kona-ba aprezentasaun tarde, artigu 50 kona-ba falta de aprezentasaun ho notifikasaun, artigu 51 kona-ba rekuza husi parte agregadu familiar, 52 kona-ba deklarasaun inkompleta, artigu 53 kona-ba omisaun no informasaun, artigu 54 kona-ba informasaun falsa (pasa ho emendas).

Sub sesaun II sansaun ba infrasaun ne’ebé komete husi la’ós deklarante, artigu 55 kona-ba obstrusaun no verifikasaun, artigu 56 kona-ba inkumprimentu obrigasaun husi ema sira ne’ebé mak iha autoridade kompetente, artigu 57 kona-ba divulgasaun informasaun konfidensiál, artigu 58 kona-ba rekuza asesu ou husi divulgasaun públika informasaun, artigu 59 kona-ba prezu konservasaun, artigu 60 kona-ba indexasaun eletrónika, artigu 61 kona-ba responsabilidade hosi guarda no konservasaun.

Tuir planu, bainhira halo tiha aprovasaun ba iha kapitulu II, deputadu no entidade sira sei tama ba iha diskusaun Kapitulu III kona-ba Kriminalizasaun ho artigu hamutuk 31.

Jornalista : Cipriano Colo

Editór        : Cancio Ximenes

HAKEREK NO HATÁN

Please enter your comment!
Please enter your name here