Kay Rala Gusmão hato’o mensajen ba populasaun Suku Dukurai, Postu Administrativu, Letefoho, Munisípiu Ermera, Domingu (15/06/2020). Imajen/Eugénio Pereira

LETEFOHO, 15 juñu 2020 (TATOLI)- Lider Karizmátiku, Kay Rala Gusmão, rekoñese katak, Timor-Leste konkista nia independénsia, la’ós lori kilat, maibé mai husi sakrifisiu ho terus oioin ne’ebé povu enfrenta hodi  ajuda liman-kro’at FALINTIL lori funu aguenta ba tinan 24 too hetan vitória liuhusi Konsulta Populár, 30 agostu 1999.

Notísia Relevante : Xanana Tanis iha Nuntali

Ho terus ne’ebé povu tomak hasoru, Xanana dezafia, foin-sa’e sira atu relembra nafatin istória moruk ne’e hodi joven sira presta omenajen ho hatudu komportamentu di’ak no respeitu inan-aman ho nai-ulun sira  hodi fó valór ba sakrifisiu inan no aman sira nia luta.

Kay Rala Gusmão, ko’a na’an tunu fahe ba labarik Suku Dukurai, Postu Administrativu, Letefoho, Munisípiu Ermera, Domingu (15/06/2020). Imajen/Eugénio Pereira

“Ha’u solok liu hasoru ha’u nia bin, ha’u nia alin feto no ha’u nia maun, joven Dukurai, imi tenke fó valór ba jerasaun ida ne’e nia terus, sira fuuk mutin, nehan la iha, krekas ho sira nia terus maka ita manan ukun-aan ne’e,” afirma Xanana Gusmão, komandante ein-Xefe FALINTIL ho mata wen bainhira hasoru malu ho populasaun no estafeta rezisténsia nian iha Suku Dukurai, Postu Administrativu Letefoho, Munisípiu Ermera, domingu ne’e.

Xanana liu-tun dehan, Timor-Leste  la duni inimigu ho kilat, maibé povu Timor-Leste duni liuhusi sakrifisiu terus, matan-been, mate   no torturasaun. Tanba ne’e, ba joven Dukurai sira, Xanana husu atu sai sidadaun di’ak, hadomi ferik-katuas sira, inan-aman sira no hadomi malu.

Xanana dehan, ohin loron ema barak reklama sira nia aan nu’udar funu na’in, maibé sira haluha katak, iha prosesu re-organiza funu, “Povu mak Bee no FALINTIL mak Ikan”.

“Nunka bele haluha, iha terus hotu-hotu ne’ebé ita hakat liu, povu maka terus na’in oferese buat hotu-hotu ba gerrilleiru sira hodi kontinua de’it,” Xanana tenik.

Xanana dezafia, atu sai sidadaun di’ak ho matenek sei fó valór ba eroi no povu hotu ne’ebé terus ona, sei tulun nafatin rai no povu ne’e atu moris hakmatek hakat sai husi mukit ba moris di’ak iha futuru ne’ebé hahú ohin ba oin.

Xanana Gusmão nia prezensa iha Dukurai, hodi hala’o asaun solidariedade hodi fó apoiu foos no mina ba kbiit-laek 100-resin sira ne’ebé akompaña mós husi intelektuál Dukurai oan, Jacinto Rigoberto.

Kay Rala Gusmão, simu bua-malus nu’udar sinál simu beran matak-malirin husi lia-nain sira uma-lisan ho lulik Suku Dukurai, Postu Administrativu, Letefoho, Munisípiu Ermera, Domingu (15/06/2020). Imajen/Eugénio Pereira

Xanana nia prezensa ne’e simu husi Administradór Postu Letefoho, Júlio de Deus ho Padre Parókia Letefoho, Eugénio Rendetor ho autoridade suku no povu ho serimónia rituál.

Ho rituál hamulak ho lian mambae, lia-na’in sira kaer metin Xanana nia liman hodi lori ba fatin lulik ne’ebé reprezenta Uma Lilik Binona- Mauteni no kontinua hamulak  liuhusi look bua, malus no sigarru lulik fó ba Xanana hodi mama no fuma  hodi husu lisensa ba forsa natureza no rai-lulik fó nafatin forsa no saude di’ak ba lider karizmátiku ne’e.

Tuir lia-na’in Binona no Mauteni, Duarte da Silva, vizita Xanana ba Suku Dukurai foin primeira vés tenke simu ho rituál hodi husu tulun ba forsa natureza próteze nafatin Xanana.

“Benvindu ba maun boot Xanana mai fatin lulik ida-ne’e. Iha ne’e uma lisan Binona no Mauteni mak harii iha foho tutun reprezenta lulik sira hodi ami harohan husu matak malirin ba ita nia vizita ne’e,” Duarte da Silva lia-tun.

Lia na’in Duarte hatutan, iha fatin fiar Timoroan ne’e, kuku sira halo rituál hanesan mós rituál seluk iha Timor-Leste iha fulan hirak liubá hamulak satan povu no rai Timor-Leste husi propagasaun surtu Coronavirus ka COVID-19.

Kay Rala Gusmão, vizita lulik Suku Dukurai, Postu Administrativu, Letefoho, Munisípiu Ermera, Domingu (15/06/2020). Imajen/Eugénio Pereira

Haree ba serimónia rituál ne’e, Xanana dehan, hori uluk, Timoroan sira fiar lulik no Maromak, nune’e, mezmu iha Timor-Leste ema ruma seidauk mate tanba moras Coronavirus  ka COVID-19, maibé husu povu kontinua kumpre nafatin regra saúde nian, tanba iha mundu moras ne’e halo ema rihun mate no sofre.

“Mezmu corona la iha, maibé husi foho halo rituál soe  ona COVID-19 ba tasi, maibé ita labele hamenus medida prevensaun atu kumpre nafatin regra saúde nian, atu evita aan, tanba iha mundu ema barak mate, rai ne’ebé, riku tebetebes ho ekipamentu modernu la konsege impede moras ne’e,” Xanana hateten.

Tuir nia, moras ne’ebé agora ataka maka’as liu iha Timor-Leste maka dengue hodi halo labarik Timor-oan barak mate kada tinan, moras ne’e maka perigu tebes ba Timoroan atu sees aan husi susar ne’e liuhusi hamoos fo’er iha uma no próteze ema idak-idak nia saúde.

Iha parte seluk Administradór Postu Letefoho, Júlio de Deus hato’o agradese tebes ho vizita Xanana hodi haree direita povu no hato’o mensajen ba povu nu’udar responsabilidade umanu.

“Avó Nana  ami povu Dukurai nia vizaun hanesan mós povu Suai nian, ami la husu buat ruma atu avó atu lori mai ami, maibé ami mós kontente liu, tanba iha situasaun difisil aman ida bele enkoraja ami atu akompaña situasaun hodi halo ami hakmatek hodi sente seguru ba ami atu tuur hakmatek hala’o ami moris kontribui ba dezenvolvimentu no seguransa nasaun nian,” Júlio de Deus hateten.

Ba povu Dukurai konsidera vizita Xanana importante liu bele hasoru direita povu hodi hatudu nia domin, no hanesan sarani Katólika sira sei reza nafatin ba Xanana atu hetan grasa husi Nai Maromak.

Kuda Kafé Hasa’e Produsaun

Iha parte seluk, Xanana dehan, COVID-19 ataka mundu tomak halo sasán importasaun no esportasaun iha mundu kuaze paradu no restaurante barak taka afeta mós ba presu kafé iha mundu no kafé folin tun liu.

Tuir Xanana, problema kafé folin iha Timor-Leste tun, tanba empreza sira ne’ebé halo kontratu too agora seidauk asina akordu ho governu, tanba de’it aeroportu no portu barak iha mundu sei taka hela.

“Kafé agora mós folin tun liu tanba ekonomia iha mundu tomak monu, ema la sosa, tanba restaurante barak sei taka, afeta ba kafé folin mós tun, maibé ba imi Dukurai-Ermera labele lakon esperansa atu badinas nafatin kuda kafé hasa’e kuantidade hodi hein too sitasaun ekonomia ne’e rekoopera,” Xanana hateten.

Nia husu povu kontinua kuda mós ai-han sira seluk hodi bele hasa’e produsaun para bele konsumu hodi moris ho dignu.

Jornalista       : Eugénio Pereira

Editór             : Francisco Simões

HAKEREK NO HATÁN

Please enter your comment!
Please enter your name here