Deputadu Bankada PD, Mariano Assanami Sabino. Imajen Tatoli/Egas Cristóvão

DILI, 12 fevereiru 2020 (TATOLI)—Prezidente Partidu Demokrátiku (PD), Mariano Assanami Sabino, husu partidu Frente Revolucionária de Timor-Leste Independente (FRETILIN) no Congresso Nacional de Reconstrução de Timor (CNRT) atu nakloke an iha situasaun polítika atuál.

“Ami komunikasaun di’ak ho Kay Rala Xanana Gusmão no CNRT, PLP, FRETILIN no KHUNTO. Ne’e mesak maun-alin de’it. Ami husu para partidu boot sira loke an, haree dehan situasaun ne’e ita tenke hakotu no oinsá para la’o bá-oin”,  nia dehan ba Agência Tatoli, iha resintu Parlamentu Nasionál, kuarta ne’e.

Assanami afirma, interese nasionál mak mega projetu sira hanesan Tasi-Mane, ZEESM fronteira tasi no terreste ho Indonézia presiza hakotu nune’e sai alternativa ekonomia ba petrodolar ne’e.

Tuir nia, mega projetu hirak-ne’e sei hadi’a setór edukasaun no saúde no sai hanesan esperansa povu tomak nian.

Assanami reafirma impase ida-ne’e kontribuisaun hosi ema hotu-hotu. Primeiru, semi prezidensialista ne’ebé mak multipartidária, hakarak ka lakohi la’ós partidu ida manán maioria kedas maibé partidu ne’ebé ke votu boot liu tenke buka halibur atu akomoda para bele lidera aliansa ida.

Nia dehan, VII Governu falla ne’ebé FRETILIN manán votu simples no partidu sira seluk lakohi koopera para hamosu governasaun ida iha 2017.

Nune’e, iha 2018 mosu governasaun foun ida ho Aliansa Mudansa Ba Progresu (AMP). AMP mós iha impaktu lubuk ida iha ne’ebá. Deputadu sira iha Parlamentu la fó dalan ba Prezidente Repúblika atu tuir tomada pose Liurai Japaun nian, pose Prezidente Repúblika Indonézia,  Joko Widodo (Jokowi) nian no impede ba iha Organizasaun Nasaun Unida (ONU).

Prezidente Repúblika nia funsaun ne’e maka símbolu ba unidade nasionál. Nia mak reprezenta Estadu no nia mak haree liubá polítika esterna no interna, maibé liuliu polítika esterna ne’e.

“Maski konstituisaun dehan katak Prezidente Repúblika atu sai tenke hetan lisensa hosi Parlamentu Nasionál maibé la’ós dehan deputadu sira labele fó autorizasaun”, nia esplika.

Purtantu, nia hatutan, Prezidente Repúblika fó pose ba Primeiru-Ministru, ne’ebé maka hili hosi partidu maioria ka maioria Parlamentár. Hafoin pose tiha Xefe Governu mak fó proposta membru Governu ba Prezidente Repúblika. Prezidente Repúblika iha konstituisaun dehan katak nia maka simu proposta ne’e no nia nomea no fó pose.

“Maibé ne’e la signifika katak Prezidente dehan ha’u la aseita ema barak ne’e no fó filafali, entaun nia dehan ida-ne’e iha kazu iha Tribunál no Tribunál instituisaun ketak ida. Nia labele fó preferénsia ba ida-ne’e maibé se nia fó preferénsia ba ida-ne’e entaun durante tinan-rua ne’e kazu ne’e to’o iha ne’ebé, ema ne’e livre ona ka ema tama kadeia entaun Prezidente Repúblika mak deklara katak ema sira-ne’e iha kazu”, Assanami subliña.

Prezidente PD ne’e akresenta, partidu hotu-hotu fó mós kontribuisaun no dalaruma mós ezisténsia Xanana Gusmão nian, FRETILIN nian, ne’ebé mai hosi istória no presiza rekoñese malu saida de’it mak halo tiha ona ba rai ida-ne’e nune’e fó saudável ba instituisaun demokrátiku, liuliu semi prezidensialista ho multipartidária ne’e. Demokrasia ne’e presiza lideransa para halo jestaun hodi funsiona instituisaun Estadu nian nune’e labele kontráriu malu.

“Impase ne’e sé mak halo, ita hotu-hotu kontribui hela no povu mós kontribui tanba povu seidauk tama iha rasionalizasaun loloos para hili programa. Ita iha pós-konflitu povu hili partidu istóriku no povu ema istóriku. Debate demokrátiku ne’e seidauk rasionaliza”, nia tenik.

Jornalista: Evaristo Soares Martins

Editór: Xisto Freitas

HAKEREK NO HATÁN

Please enter your comment!
Please enter your name here