Sabraka, sabraka…
Sosa sabraka, sosa sabraka…
Maun no bin sira, Sabraka fuan haat $1 de’it
Sé mak laran monu, hakat netik mai
Maun, maun, sosa sabraka lai
Folin baratu….

DILI, 11 fevereiru 2020 (TATOLI)—Lian bolu ne’e tekir-tekir monu iha ha’u tilun no halo ha’u kuriozu atu hatene. Iha kadeira fatuk be ha’u tuur ba ne’e, ha’u hateke ba lian bolu ne’e nia hun.

Eh, labarik mane ida leba hela sabraka la’o hakbesik mai ha’u. Nia la’o ho isin nakdoko tanba iha aileba rohan ida nia oin-kotu, tara hela sabraka lubun be todan. Todan ne’e haneshan nia kbaas, nia la’o mai, la’o ho hakat ida be todan no todan.

“Sabraka talin ida hira, alin”.

“Sabraka talin ida, fuan haat ne’e $1, maun,” dehan vendedór ai-leba, Estefano Sarmento (tinan 17) ba Ajénsia TATOLI iha Largo Lecidere, kuarta (5/2/2020).

“Entaun, alin, ha’u hola talin ida.”

“Di’ak, ma’un…” Nia haruka ha’u hili sabraka tuir ha’u-nia hakarak. Ha’u kaer sabraka talin ida, ho professionál, nia tesi kotu sabraka talin ne’e la tenke hatuun nia ai-leba ne’e ba rai. Liman moris no neon moris tebes.

“Alin, sabraka ne’e lori husi Remexio mak mai ka?”

“Lae, maun. Sabraka ne’e ha’u foti iha supermerkadu ida iha Biadau ne’eba. Supermerkadu ne’e nia naran ha’u la duun hatene.”

“Depois, osan husi rezultadu faan sabraka ne’e, halo oinsá?”
“Bainhira ema hola, osan ne’e ha’u hatama ba loja na’in. Depois loja na’in fó ha’u-nia kolen $5 kada loron ida,” nia hatán ho neon nakraik.

“Entaun, loron ida, alin foti sabraka ne’e folin hira nian mak alin ba faan lemo-lemo iha Dili laran ne’e?”

“Sabraka ne’ebé ha’u fa’an ne’e ho total $45 nia folin mak lori la’o ba fa’an. Kada loron ida sorte di’ak bele hetan rendimentu $30. Se sorte laiha, ema hola $4 ka $5 de’it,” nia dehan ho oin triste.

“Labele triste. Haksolok nafatin hodi hala’o moris ne’e ho oin-midar. Labele laran triste?”

“Ha’u sente sente triste tebes tanba tempu eskola uza fali hodi fa’an sabraka. Ha’u atu ba eskola dalaruma osan atu selu Mikrolete mós susar. Entaun, ha’u tenke ba fa’an sabraka para hetan netik osan hodi sustenta ba ha’u-nia nesesidade loro-loron nian,” dehan Estefano Sarmento ne’ebé mai husi Munisípiu Emera no oras ne’e daudaun hela iha Bairru Taibesi ne’e.

“Labuat ida, alin. Osan ne’ebé sabraka na’in fó ba alin ne’e hodi halo saida?”

“Osan ne’e, ha’u rai hamutuk uituan-uituan mak foin hola fós no mina hodi fó ba ha’u-nia inan-aman (Eduardo de Jesus no Anita Mendonça) ne’ebé agora daudaun hela iha Suku Manu Sae, Munisípiu Ermera ne’eba,” nia dehan ho laran triste.

“Maibé, bainhira alin faan sabraka ka ema la duun sosa ne’e oinsá?”

“Se tempu bain-bain ne’e ema ladun sosa sabraka, entaun, osan ne’e ha’u rasik mak uza ba ha’u-nia presiza loro-loron nian. Hanesan, ha’u lori osan ne’e hodi selu kareta ba eskola iha Eskola SMEA 4, Becora,” nia haktuir.

“Furak! Ha’u sosa sabraka tali ida tan lai, alin.”

“Oh, bele, bele, ha’u kontente tebes,” nia hatán hodi nia liaman professional ne’e lori tudik natoon hodi tesi kotu sabraka talin ho lias tebes.

“Se loro-loron alin faan sabraka, pois tuku hira mak alin ba foti sabraka iha supermekadu iha Bidau ne’eba?”

“Ah, lae maun. Ha’u hadeer sedu de’it. Iha tuku 05.00 dadeersan ne’e, ha’u sai husi uma hodi hein Mikorlete atu ba ha’u-nia loja langanan iha Bidau. Iha tuku 07:00 hanesan ne’e, ha’u hahú la’o lemo-lemo iha Dili laran hodi fa’an sabraka. Maske ai-leba ne’e buat todan ida maibé pasiénsia nafatin tanba nesisidade mak obriga ha’u,” nia dehan hodi nia liman kuana be tanan ne’e, hamoos daudaun kosar-been be suli tun husi nia hasan karuk.

Ha’u hateke ba nia metin-metin. Iha ne’e mak ha’u bele deskobre segredu “mehi” ida-nian iha nia matan fuan laran ne’eba. Nia esforsu an atu subar segredu mehi ne’e husi ha’u maibé matan ne’e labele bosok realidade moris ida-nian. Ho hakruuk moe-moe, nia ko’alia ho onestu.

“Bainhira ha’u mai kontinua ha’u-nia eskola iha Dili, ha’u hetan difikuildade barak. Osan laiha atu selu eskola no inan-aman mós moris ho agrikultór. Ha’u-nia inan-aman nia kbiit la to’o atu hamatan ka selu ha’u-nia eskola. Entaun, ha’u buka dalan rasik hodi fa’an sabraka, la’o lemo-lemo iha Sidade Dili nia laran hodi bele halibur doit-metan oan ida,” nia haktuir hodi haloos nia sabraka sira be’e tara sabraut iha nia ai-leba nia rohan sira ne’e.

“Alin, ha’u haree-hetan iha alin nia matan, alin rai hela segredu mehi ida-nian be kle’an tebes. Ba loron aban, alin nia moris tomak hakarak faan de’it sabraka ka hakarak atu eskola fali?”

“Ha’u haree ema barak mak faan sabraka lori leba lemo-lemo iha Dili laran hodi buka moris. Haree ba ida ne’e, ohin loron, ha’u mós faan sabraka hodi halibur osan atu haree ba ha’u-nia loron aban nian. Ha’u hakarak eskola fali maibé inan-aman mak laiha kbiit be naton. Tanba era ida agora presiza ema matenek. Só, matenek mak bele muda buat hotu-hotu,” dehan Estefano Sarmento ho oin midar.

Jornalista : Tomé Amado

Editór       : Rafy Belo

HAKEREK NO HATÁN

Please enter your comment!
Please enter your name here