Porkuradór Jerál Repúblika (PJR), Jose Ximenes. Imajen/Tatoli

DILI, 16 janeiru 2020 (TATOLI)–Ministériu Públiku (MP) liuhusi Prokuradór Jerál Repúblika (PJR), José da Costa Ximenes preokupa ho deskonsiderasaun husi Tribunál Distritál Dili (TDD) ba rekursu ne’ebé hato’o ba kazu Tokyo Timor Sea Resources. 

Deskonsiderasaun ne’e, PJR hato’o ona ba Prezidente Repúblika, Francisco Guterres Lú Olo, durante enkontru iha Palásiu Prezidente Nicolau Lobato, Bairru Pité, ohin.

“Kazu ne’e maka iha loron 21 novembru 2019, Tribunál Rekursu hasai ona desizaun ida, hodi mantein desizaun primeira instánsia ba petisaun ne’ebé aprezenta husi kompañia internasionál ida ho naran Tokyo Timor Sea Resources. Kompañia ne’e halo rekursu kontensiozu kontra desizaun husi diresaun jerál, reseita no alfándega ninian, ne’ebé aplika ba nia tanba nia la selu taxa”, PJR ko’alia ba mídia.

Nia esplika, kompañia ne’e tenta dezvia ka halai sees husi ida-ne’e. Tanba ne’e maka diresaun jerál reseita no alfándega Ministériu Finansa Timor-Leste ninian, aplika kustu adisionál ho pagamentu taxa ne’ebé atrazadu, ho totál millaun $5.497.

José Ximenes esplika liután, kompañia ida-ne’e halo esplorasaun iha tasi Timor ne’ebé tuir tratadu katak kompañia sira ne’ebé halo esplorasaun iha tasi Timor, bele selu taxa iha Timor ka iha Austrália.

“Diresaun jerál ne’e aplika penalizasaun no kustu adisionál ho taxa, tanba kompañia ida-ne’e iha Timor la halo atividade eskluzivu iha tasi Timor, maibé halo mós investimentu seluk”, nia dehan tan.

Aleinde ne’e, PJR salienta, kompañia ne’e mós ninia sede la’ós iha Timor, maibé iha Perth, Austrália, nia bele selu taxa iha Timor, maibé Estadu la simu tanba nia la’ós halo de’it esplorasaun eksluziva iha Timor. Nia mós iha investimentu seluk, tanba ne’e tuir loloos nia tenke selu taxa dupla ba pursentu 30.

“Ho ida-ne’e maka Ministériu Públika la simu bainhira Tribunál Distritál Dili deside a-favór ba kompañia ida-ne’e. Ami la simu desizaun ne’e, no ami halo rekursu”, nia hateten.

Kona-ba kazu ida-ne’e, nia informa, Governu nomea advogadu ida atu bele defende interese Estadu iha tribunál no Ministériu Públika sempre marka prezensa hanesan parte asesoria iha prosesu ida-ne’e.

José Ximenes mós esplika katak advogadu ne’ebé Governu nomea atu defende interese Estadu halo rekursu, Ministériu Públika mós halo Rekursu ho matéria ne’ebé hanesan.

Katak, bainhira kompañia ne’e halo atividade esplorasaun iha tasi Timor de’it, bele. Maibé tanba nia mós halo investimentu seluk, nia tenke selu tuir buat ne’ebé mak diresaun jerál reseita alfándega deside.

“Kompañia tenke selu millaun $5.497, ho tan taxa ne’ebé nia la selu durante 2005, ho totál millaun $2 resin, no infelizmente Tribunál Distritál Dili deside a-favór tanba kompañia ida-ne’e, ita tenke selu millaun $7.7 ba kompañia ida-ne’e”, nia haklaken.

“Hanesan Prokuradór Jerál, ha’u sempre ko’alia fila-fila katak ita respeita tebetebes desizaun sira husi Tribunál ba primeira instánsia no buat hotu, tanba Tribunál Rekursu hanesan Tribunál Superiór tenke simu no respeita desizaun. Maibé, hanesan Prokuradór Jerál Repúblika deklara katak ami la simu desizaun ida-ne’e, tanba desizaun ne’ebé injustu. Enkuantu, Tribunál deskonsidera argumentu jurídiku ne’ebé maka Ministériu Públiku aprezenta iha ninia rekursu no mós advogadu ne’ebé Governu nomea atu defende Estadu, advogadu ne’e mós halo rekursu, maibé tribunál nafatin deskonsidera hotu nein fó argumentu”, nia salienta.

Aleinde ne’e, nia tenik, Governu mós husu pareser ida ba peritu husi Universidade de Coimbra Portugál, ne’ebé peritu ba área fiskál no tributária, Tribunál Rekursu mós deskonsidera hotu sein fó argumentasaun.

“Ita rekezita ona ba tribunál no agora ami haree ona hodi halo analiza, posibilidade saida mak ami atu halo, no ida-ne’e sai preokupasaun ba ami, maibé preokupasaun boot liu la’ós ita lakon ita-nia osan millaun $7, tanba desizaun ida-ne’e sai hanesan desizaun iurisprudénsia ne’ebé kompañia internasionál sira bele utiliza, atu halo mós maneira ne’ebé hanesan, no ba futuru bele prejudika Estadu Timor-Leste barak liután. Tanba ida-ne’e maka ami la aseita”, nia esplika.

Jornalista: Cipriano Colo

Editór: Xisto Freitas

HAKEREK NO HATÁN

Please enter your comment!
Please enter your name here