Vendedor ida lori nia sasan tuun husi eskada hafoin halo transasaun ba komunidade sira nebe tuur hein hela iha terminal Taibesi. Imajen/Antonio Goncalves

DILI, 15 janeiru 2020 (TATOLI)-Negosiante Merkadu Taibesi preukupa ho rendimentu loron nian tanba volume kompradór menus no negosiante barak.

“Ami fa’an sasan kios iha merkadu laran, maibé tanba kios barak loron ida ita tur to’o kalan la hetan, tur to’o matan dukur mós ema la hola,” Vendedora Rozantina Maria Filomeno de Jesus hateten, ba Agéncia TATOLI iha nia kioske, iha merkadu Taibesi, ohin.

Rozantina kompara, entre fa’an kioske ho modo, fa’an modo di’ak uitoan. “Kios iha merkadu tanba barak, ita faan to’o dukur mós ema la hola, maibé modo tahan, loron di’ak, ita fa’an hanesan sorte di’ak ita hetan 5 dólar, 1 dólar no 2 dólar oan, di’ak ida loron ida hetan 5 dólar, ” nia dehan.

Tanba fa’an kioske ladun folin, tuir nia, muda fali ba fa’an modo. Maske nune’e dalaruma ladun folin tanba seguransa merkadu sempre duni.”Ami fa’an di’ak ida la folin, ita fa’an hela ema mai duni, entaun ami halai tama fali iha laran, lokraik fali mai fa’an fali.

Vendedora ne’e haktuir, durante ne’e fa’an kios iha merkadu laran, tanba fa’an sasa kios ema la hola, hodi fa’an fali modo. “Ami fa’an iha laran, fa’an sasan kios, hanesan mina, masimidar, kafé, sinelus; kona-ba sasan kios ni’an mas la folin. Kios mós barak ne’ebé ami fa’an fali modo tahan, ne’ebé hetan netik oituan para fó oan sira ba eskola”.

Vendedora Rozantina Maria informa mós katak modo sira ne’ebé mak nia fa’an sosa tutan fali husi ema sira ne’eb’e mak fa’an; Hera. “Fa’an modo hanesan brinjela, kanku no aidila-funan, hola fali husi ema sira lori husi Hera mai. Kuandu ema hola hotu di’ak, ema la hola hotu estraga de’it”.

Nia konsidera katak ho rendimentu ne’ebé hetan, uza ba nesesidade la to’o. “Osan ne’ebé tama uza ba persija lorloron nian la to’o tanba oan sira eskola, hanesan oan mane boot Sekundáriu klase 3, na’in rua eskola  iha foho, ida TK, ita hanoin selu bemo ba mai la to’o”.

Iha fatin hanesan, Cristina Ximenes nu’udar mós fa’an na’in ida ba modo rekoñese katak kondisaun merkadu di’ak maibé fa’an mak la hakmatek tanba seguransa merkadu sempre duni. “Ita fa’an hela ema mai duni Ita,  ita fa’an la hakmatek; ema duni hela de’it,” Cristina Ximenes hateten.

Nia katak, durante fa’an modo iha merkadu uja ba nesesidade la to’o, tanba oan sira eskola hotu. Durante fa’an modo osan tama labarik sira husu tutuir, hanesan labarik sira mai eskola hotu iha ne’e, mai fa’an 1 dolar no 2 dolar, labarik sira husu tutuir ba selu bemo nian, sosa kadernu lapis ba labarik sira eskola iha ne’e, ho osan ema hola sosa netik han ba etu bikan ida nian.

Kuandu seguransa duni, tuir Vendedora Cristina Ximenes katak fa’an la hakmatek, bainhira ema duni pasiénsia, halot modo lori ba uma lorokra’ik mak faan fali tanba fa’an hetan dólar ida, dólar rua, uza hola hahan ba ita han, ho tan labarik ba eskola, osan bemo.

“Fa’an modo, di’ak ida ema la hola, sorte di’ak ida, ema sosa to’o 10 dolár, dólar lima. Hanesan osan funan tama ona, ami lori ba han, di’ak ida ema la hola, hodi ba uma, hodi ha’an”.

Nune’e mós Negosiante Amelia Bareto, husi Munisípiu Aileu, Postu Administrativu Remexio, Suku Faturasa haktuir katak nia fa’an sasán fulan ida ona iha Merkadu Taibesi no relata katak osan ne’eb’e nia hetan liuhusi fa’an sasán hodi sustenta moris no ba nesesidade oan sira nian ba eskola. Lorloron oan sira husu lapijeira, kadernu, osan sa’e karreta, balun eskola iha foho, balun eskola iha Dili, tanba ne’e sira toba iha merkadu.

“Hela iha merkadu fa’an sasan hanesan ai-fuan oan sira hanesan lakeru mutin, kamii no kinur; tempu rame ema sosa. Durante fa’an modo, ami toba iha merkadu, faan ai-fuan sira ne’e, tempu di’ak ida, ita hasai osan 10 no 20 dólar ema hola ai-fuan fa’an ne’e bele to’o 15 dolár, maibé kuandu la rame ema hola to’o 10 dólar,” Nia akresenta.

Nia reforsa, osan ne’ebé tama uza presiza sufisiente, hanesan han loron ni’an no fó labarik sira ba eskola.

Jornalista : Nelia Fernandes

Editór        : Rafy Belo

HAKEREK NO HATÁN

Please enter your comment!
Please enter your name here