Komunidade sira wainhira partisipa iha komemorasaun loron Heroi Nasionan iha Rotunda Presidenti Nicolao Lobato Komoro 31 Desembru 2019. Imajen/Antonio Goncalves

DILI, 31 dezembru 2019 (TATOLI)–Prezidente Repúblika (PR), Francisco Guterres Lú Olo, apela ba timoroan hotu atu mantein tau interese nasionál, maski komunga partidu oioin. 

“Iha demokrasia nia laran, ita iha pluralidade partidária no ita iha direitu atu hatais ida-idak nia farda partidu nian. Maibé, ita tenke hatene mós hatais farda nasaun nian ba asuntu interese nasionál ne’ebé ezije ita-nia hanoin hamutuk atu hasoru dezafiu sira ne’ebé sei mai oin”, PR Lu Olo apela liuhusi ninia diskursu iha komemorasaun Loron Nasionál Eroi iha rotunda Prezidente Nicolau Lobato, Comoro, Dili, ohin.

Aman nasaun ne’e hateten, halibur malu ohin, iha fatin ida-ne’e, hodi hanoin hikas no hato’o sentida omenajen ba erói sira, feto no mane, ne’ebé mate ba pátria ida-ne’e iha ailaran, iha vila laran no iha komarka laran.

Nia sita liafuan saudozu Nino Konis Santana ne’ebé dehan, iha loron ida “Imi keta tanis ba ami-nia mate, tanba ami-nia mate mak fó moris ba nasaun ne’e”.

“Ne’e hatudu serteza ba vitória no kumpre kompromisu liuhusi: Pátria ou Morte Venceremos!” La’ós mate mak kestaun, maibé nasaun mak tenke hamriik. Nune’e, ohin ita la’ós tanis ba sira-nia mate, maibé ita selebra sira-nia moris no legadu hotu ne’ebé sira rai hela ba ita”, Prezidente Repúblika haklaken.

Nia hatutan, Timor-Leste nia lista eroi no eroina sira, rohan-laek, Xefe Estadu labele temi sira-nia naran hotu. Maibé, aman nasaun ne’e, husu permisaun atu temi de’it naran rua, Nicolau dos Reis Lobato no Rosa Muki Bonaparte, hodi kaer metin nafatin sira hotu-nia mehi ukun rasik-an, atu hasa’e hotu-hotu nia dignidade, nu’udar ema no nu’udar povu no nasaun.

Xefe Estadu mós fó hanoin katak, tinan ida-ne’e, 2019, selebra tinan ruanulu husi referendu ne’ebé lori rai no povu ba ukun rasik-an.

Prezidente Repúblika dehan tan, Timor-Leste nia luta ba libertasaun nasionál, ho povu nia eroízmu, fiar, persisténsia no barani lori mudansa ba rejiaun ne’ebé Timor-Leste pertense ba.

“Iha Indonézia laran rasik ita hetan simpatia no apoiu barak ba ita-nia luta ba libertasaun no ita-nia prosesu ba auto-determinasaun inspira no aselera prosesu demokratizasaun iha Indonésia laran. Ita-nia viziñu Austrália, ikus mai rekoñese ita-nia luta no fó nia apoiu ba referendu, tinan ruanulu ba kotuk, no haruka nia forsa mai Timor hodi tau filafali órden no evita violasaun ba ita-nia direitu hodi hamriik nu’udar povu no nasaun ida. Iha rai oioin, movimentu solidariedade husi grupu sosiedade sivíl, husi Governu, partidu polítiku, organizasaun naun-governamentál sira, konfisaun relijioza sira, jornalista sira tanen no hamoris ita-nia luta libertasaun nasionál, tinan ba tinan”, nia subliña.

Parezende Repúblika hatutan, ezemplu sira ne’e hatudu katak timoroan rasik halo perkursu istóriku ida ketak, lori muda opiniaun públika internasionál rekoñese rai-ne’e nia luta no hetan apoiu husi nasaun sira seluk, liuliu nasaun viziñu sira hodi hasoru kualkér dezafiu ne’ebé afeta ita-nia país no sira seluk iha rejiaun no iha mundu. Ne’e tanba povu ida nia direitu ba ukun rasik-an! Tanba direitu ida-ne’e mak povu Timor-Leste simu sakrifísiu boot maibé luta to’o manán nia liberdade no Ukun Rasik-An.

“Nune’e, ita iha konviksaun katak povu hotu-hotu iha direitu ba auto-determinasaun. Timor-Leste fó nia apoiu tomak ba povu Sahara Osidentál, ne’ebé to’o ohin-loron seidauk realiza referendu, hodi ezerse nia direitu inalienável hodi hili sira-nia destinu rasik”, PR subliña tan.

Xefe Estadu temi ezemplu katak Nicolau Lobato personifika loloos povu nia kualidade sira hanesan espíritu sakrifísiu, dedikasaun tomak, seriedade, responsabilidade, sentidu devér, étika, laran-nakloke ba diálogu ho sentidu koletivu no lideransa ne’ebé serbí povu tomak.

Tanba ida-ne’e mak Nicolau afirma sein rezerva no ho konviksaun inabalável katak “A nossa vitória é uma questão de tempo!”

PR Lú Olo temi liafuan xave ida-ne’e hakarak dehan katak povu ida-ne’ebé hamriik hamutuk ho nia lideransa luta ba nia direitu, sei la lakon funu! Ne’e signifika rezisténsia populár jeneralizada ida, no sei manán iha nia tempu rasik! Husi sorin seluk hatudu vizaun, estudu no análize ba konjuntura polítika, sosiál no ekonómika mundu-nian no rejiaun ne’ebé Timor-Leste halo nia perkursu istóriku ida-ne’e!

“Neineik maibé beibeik ita-nia Estadu fó hela rekoñesimentu no valoriza feto no mane sira ne’ebé dedika sira-nia moris tomak hodi defende ita-nia pátria no serbí ita-nia povu, hodi tuir artigu 11º husi ita-nia Konstituisaun, ne’ebé dehan katak Repúblika Demokrátika Timor-Leste rekoñese no fó valór ba Povu Maubere nia rezisténsia sekulár hasoru rai seluk nia dominasaun no ba sira hotu ne’ebé luta ba independénsia nasionál nia kontribuisaun”, nia esplika.

Prezidente Repúblika rekoñese katak Estadu fó distinsaun ba ema luta-na’in sira, valoriza katak Estadu hasa’e no fó méritu ba saida mak sira halo hodi hatutan ba jerasaun tuirmai, valór no prinsípiu eroi sira-nian.

Ikusliu, Prezidente Repúblika hato’o ninia hako’ak boot ba kombatente sira hotu, ne’ebé fó kontribuisaun, ho laran luak, ba luta libertasaun nasionál, liuhusi Frente Armada, Frente Klandestina no Frente Esterna ka Diplomátika.

Marka prezensa iha serimónia ne’e, Prezidente Parlamentu Nasionál, Arão Noé de Jesus da Costa Amaral, eis titulár sira, deputadu sira, membru Governu sira, membru Korpu Diplomátiku, membru konfisaun relijioza sira, Kombatente Libertasaun Nasionál, oan-ki’ak no faluk sira, no povu.

Jornalista: Cipriano Colo

Editór: Xisto Freitas

HAKEREK NO HATÁN

Please enter your comment!
Please enter your name here