Prezidente Konsellu Imprensa, Virgílio da Silva Guterres. Imajen/Egas Cristovão

BALIBO, 16 outubru 2019 (TATOLI)–Prezidente Konsellu Imprensa (CI-sigla portugés), Virgílio Guterres, hateten ho komemorasaun tinan 44 Trajédia Balibo, presiza haluan tan loron istóriku ida-ne’e, tanba iha sentidu barak tebes.

“Komemorasaun Balibo Five ninia sentidu barak liu. Dalaruma ema hanoin ba jornalista sira de’it ka liberdade imprensa de’it maibé ha’u hanoin ita tenke haluan tan ita-nia reflesaun kona-ba reflesaun ida ne’e, katak ita hanoin kona-ba liberdade”, nia dehan iha ámbitu Komemorasaun Balibo Five ba tinan-44 ho tema “Jornalizmu Livre atu Asegura Direitu Umanu”, iha Postu Administrativu Balibo, Munisípiu Bobonaro, tersa ne’e.

Nia haktuir, loron 16 Outubru 1975, timoroan hotu foin hatene bainhira restaura independénsia, maibé loron ne’ebé koñesidu liu mak 7 Dezembru hanesan loron invazaun. Maibé, invazaun loloos ne’e forsa Indonézia tama iha 15 Novembru 1975 no Balibo mak sai testemuña ba invazaun ne’e.

Lee mós: Jornalista Na’in-Lima Hamriik iha Lialoos

Nia subliña, liafuan Balibo Five halo ema hanoin kona-ba luta ne’ebé jornalista sira liuliu sosiedade enfrenta maka dezinformasaun ka hoax ka fake news.

Virgílio haktuir, istória Balibo Five iha eis jornalista Indonéziu, Nos Arijono, ikus mai sai akadémiku iha 1974 no iha 1975 hanesan jornalista Tempo. Maibé, nia (Nos Arijono) sai akadémiku hanesan ema dahuluk ne’ebé hakerek istória Balibo Five.

“Se ita lee ninia istória, hahú ho órgaun dezinformasaun lubuk ida. Ita rona rádiu naran Rádiu Ramelau ne’ebé harii iha foho-oan balun iha Kúpaun, atu halo kampaña kontra Rádiu Maubere ne’ebé halo transmisaun iha Dili”, Virgílio informa.

Nia dehan, Rádiu Maubere fó-sai informasaun kona-ba Timor nian, entretantu Rádiu Ramelau iha Kúpaun komesa halo counter kona-ba informasaun sira ne’ebé Rádiu Maubere fó sai. Ikus mai Rádiu Ramelau ne’e sai Rádiu Lorosa’e.

Nia konta, iha ema ida konsege deteta informasaun hosi FRETILIN nian katak jornalista na’in-lima ne’e to’o ona iha Balibo. Ekipa forsa Indonéziu ne’ebé tama Balibo naran Susi lideradu Kapitaun Andreas ikus mai bolu Yunius.

“Bainhira jornalista na’in-lima ne’e to’o iha Balibo, sente ambiente ne’e difísil. Momentu ne’ebá, iha membru FALINTIL ida husu ba jornalista Greg Sackleton tanbasá Austrália la mai Timor. Se Indonézia hatene FRETILIN komunista, nusá la haruka komisaun ida mai halo investigasaun hodi hatene loloos, maibé mai halo invazaun de’it? Tanbasá mak Portugál la ajuda Timor, tanba momentu ne’ebá sei Timor Portugés”, Virgílio lembra.

Nia salienta, buat ne’ebé jornanlista Greg esplika ba komunidade iha momentu ne’ebá, katak imposível ba Austrália atu haruka forsa mai Timor. Buat ne’ebé Austrália bele halo mak foti kazu Timor nian iha Organizasaun Nasaun Unida (ONU), nune’e ONU bele apoia luta povu Timor nian.

“Ita bele dehan Greg nia liafuan ikus liu hateten buat ne’ebé ohin ita komemora, hosi aldeia ne’ebé ema la hatene iha Timor Portugés ema sei la haluha tan. Ohin tinan-44 ita komemora atu haktuir Greg nia liafuan Balibo to’o aban bainrua ita labele haluha Balibo”, Virgílio Guterres katak.

Prezidente Konsellu Imprensa sente kontente tanba Administrasaun Munisípiu Bobonaro planeia harii memoriál iha Balibo.

“Ha’u hanoin ita mós bele halo kampaña atu proklama Balibo sai Sidade Liberdade katak aban bainrua problema ruma entre jornalista ho ukun-na’in sira, labele iha jornalista ida mak tama kadeia no labele jornalista ida hetan ameasa, tanba jornalista na’in-lima nia raan fakar iha-ne’e atu defende liberdade. Liberdade ida-ne’ebé sidadaun tenke goza iha ukun-aan ida-ne’e”, nia haklaken.

Iha komemorasaun ne’e, jornalista sira mós halo reflesaun kona-ba situasaun atuál mídia iha rai laran no situasaun jornalista sira enfrenta iha terrenu.

Jornalista: Evaristo Soares Martins

Editór: Xisto Freitas

HAKEREK NO HATÁN

Please enter your comment!
Please enter your name here