BAUCAU, 25 setembru 2019 (TATOLI)—Feto mós bele sai padre Salezianu? Bele! Bele tanba se nia hakarak. Laiha ema ida mak bandu nia. Bele tanba, razaun, loro-loron nia haree no moris hamutuk ho padre salezianu sira entaun fini vokasaun ne’e moris buras iha nia fuan hodi lori “mehi” atu sai padre ne’e bele sai realidade.

Istória ida ne’e, la’ós fiksaun. Maibé istória ida ne’e akontese ba labarik feto ida iha rai Baguia-Baucau ne’ebá. Nia ain-aas. Krekas. Fuuk kribu. Esperta. Nia firme ho ninia prinsípiu moris. Nia ema ida ne’ebé obedese ba ninia moris rasik no obedese ba ema ne’ebé nia hadomi. Labarik feto ne’e mak naran Alexandrina  do Carmo Pinto.

Iha tinan 30 liubá, labarik feto ne’e kuru bee-inspirasaun moris nian husi bee-matan ispirituál husi Pe. João de Deus Pires nia moris. Kuru no hemu bee inspirasaun ne’e, inspira nian atu tuir dalan vokasaun ne’ebé Amu João hili sai padre ka amululik. Maske sei labarik maibé nia iha ona mehi, aban bainrua, maske nia hanesan feto, nia mós hakarak tuir Pe. João de Deus nia ain-fatin.

Nune’e, bainhira Pe. João de Deus Pires, rai no lalehan nia na’in bolu hikas ba Maromak nia uman, labarik feto be uluk hakarak tuir Amu João nia ain-fatin ne’e, sente laran ksolok no laran triste. Nia sente triste tanba nia lakon aman di’ak ida. Nia sente ksolok tanba ho Amu João de Deus nia akompañamentu ba nia, mak ohin loron, lori nia [la’ós sai padre] sai hanesan Maria nia oan loloos iha família saleziana.

“Momentu ida ne’e, ita hotu iha momentu ida tristeza tanba ita lakon aman ida. Liafuan ne’ebé tenke ko’alia ba Amu João mak ami-nia agradesimentu. Tanbasá? Tanba Filhas Maria Auxiliadora ne’ebé mak eziste ona kuaze tinan 30 iha Timor-Leste ne’e tanba husi Pe. João de Deus nia esforsu tomak,” dehan Me. Alexandrina  do Carmo Pinto, FMA, ba Ajénsia TATOLI liuhusi entrevista hafoin misa funerál ba Pe. João de Deus Pires iha Santuáriu Maria Auxiliadora, Fatumaca, Gariuai, Baucau, kuarta (25/9/2019).

Madre Alexandrina do Carmo Pinto, nu’udar Baguia nia oan ida ne’ebé sente tebes Amu João nia domin be kle’an. Tanba ne’e, antes atu ba hatuur Pe. João de Deus nia isin-mate iha semitériu Waibehana, ho domin tomak, nia haktuir ba TATOLI kona-ba ninia esperiénsia ho Amu João de Deus ho neon tomak.

“Pe. João de Deus nia esforsu tomak ne’e ko’alia pesoalmente hahú husi ha’u. Bainhira ha’u hasoru nia ne’e, ha’u iha eskola bázika terseiru ano (kelas tiga). Bainhira ha’u-nia papa mate, ha’u mai hela iha ha’u- nia tiun katekista João ne’ebé mak kolabora no serbisu ona nu’udar katekista. Ha’u hela ho ha’u- nia tiun ida ne’e mak ha’u hasoru Amu João de Deus,” nia haktuir.

Ha’u hasoru Pe. João, lahatene, nia haree saida iha ha’u entaun nia gosta. Entaun nia bolu beibeik ha’u atu ba  partisipa atividade igreja nian. Ezemplu hanesan ami ba reza dadeer no lorokra’ik. Nia hare’e ami badinas hanesan ne’e, nia harii grupu ida  naran Amigo Domingos Sávio (ADS).

Entaun, ami ne’e ami-nia tinan ki’ik, idade tinan 11-10 hanesan ne’e. Momentu ne’e, ita eskola depois funu, para eskola, depois mai fali kontinua eskola. Ami-nia idade ki’ik, ami-nia grupu boot ida. Maizumenus ami hamutuk ema na’in 12 hanesan ne’e. Maibé ami  idade ki’ik mós ami-nia grupu Amigo Domingos Sávio (ADS) harii ona.

Bainhira  ami sai ADS ne’e, ha’u eskola iha Baguia, Pe. João iha atensaun no akompañamentu  pesoál ida ho ha’u. Tanba nia hakarak ha’u ne’e pasa nafatin husi terseiru ano (kelas tiga) tenke ba liu kintu ano (kelas lima). Depois ha’u dehan ha’u lakohi.

Ha’u tenke estuda husi primeiru ano to’o sestu ano. Husi kintu ano (kelas lima), Pe. João de Deus ba sosa de’it ha’u-nia diploma sestu ano (kelas enam) ninian ida, ha’u muda husi Baguia ba eskola iha Eskola Pre-Sekundária (SMP) Laga. Depois ha’u kontinua eskola iha Eskola Sekundária iha Baucau.

Hahú husi ne’ebá, ha’u haree beibeik nia. Kada sábadu-sabádu ne’e, ha’u la’o hamutuk ho Amu João ba halo misa iha kapela sira ne’ebé pertense ba Laga. Ha’u nunka haluha eventu ida ne’e bainhira ami ba kapela ida naran Saelari. Iha Saelari ne’e mak husu ba Amu João.

“Padre se bele karik ha’u hakarak sai hanesan padre?” Nia haku’ak tiha ha’u, nia dehan, “O labele sai padre maibé ó tenke sai madre,” dehan Me. Alexandrina ho lian nakdedar iha kakorok no ho matan-been nakonu.

Entaun husi ne’ebá, nia akompaña ha’u. Depois ha’u eskola iha Pre-sekundária iha Laga, depois ha’u muda fali ba eskola iha Baucau. Iha Baucau ne’ebá, nia kontinua nafatin akompaña ha’u.

Iha Baucau, ami hahú kria grupu boot ida, grupu vokasionál, ami hakarak atu sai Filhas de Maria Auxilidaora (FA), Maria nia oan sira. No, ami grupu ida ne’e mak, nia hahú prepara ami no nia husu atu entre ami ne’e, ami-nia irmán ida agora mós madre Salesiana, Jacinta, nia mak komu boot liu ami entaun nia haruka ami atu hakerek karta ba Roma.

Katak, “Ami iha ne’e menina lubuk ida hakarak sai Madre Saleziana, imi haruka ema ida mai tulun ami oinsá mak sai Madre Saleziana”. Entaun uainhira madre hakerek surat, surat ne’e ba to’o iha Roma, ha’u lahatene oinsá mak to’o iha Roma-Itália.

Liutiha tinan ruma, bainhira ha’u ramata ha’u-nia Eskola Sekundária ne’e mak Madre Filhas de Maria Auxiliadora (FMA) ne’e, primeira vez na’in rua mai iha Timor-Leste. Ami nafatin lahaluha sira na’in rua, Konsilleira Jerál, Me. Lina Kiandoto ho ninia Sekretária naran Me. Florita husi Filipina. Ha’u rasik mak ba simu iha airoportu ne’ebá no ami kontente, Komu ha’u la hatene ko’alia Italianu no Inglés, entaun ami fó sinais de’it ba malu.

Sira mai ne’e hasoru ami grupu boot. Menina sira ne’ebé padre João prepara iha Baucau no Pe. Locately mós hala’o nia programa iha parte Fatumaka no Venilale nian. Bainhira madre sira mai haree ida ne’e, Pe. João prepara hakerek ona liafuan Itália dehan “Main Timor  Te Aspetta”. Ne’e dehan katak, ami-nia madre Mazarello, Co. Fundadór ne’e, nia naran bolu iha uma ne’e “MAEIN”. Entaun Pe. João dehan ami hakerek dehan “MAEIN Timor Hein “.

Bainhira madre misionária na’in rua mai haree ami foinsa’e timoroan lubuk hanesan ne’e, sira ba fila fali Roma ne’ebá, sira aprezenta ba Kongregasaun Salesianu tomak. Katak, oinsá ita bele ba loke kongresaun iha rai Timór tanba menina lubuk ida mak hakarak sai madre. Entaun, ami-nia madre jerál ne’e, nia naran Me. Marinela Castanha, agora nia mate ona iha lalehan, nia hakarak kedas dehan katak, “Ita labele dehan lae, maibé ita ba kedas Timór”.

Nune’e, Pe. João de Deus prepara ami husi ki’ik to’o ami tama Filhas de Maria Auxiliadora (FMA) to’o madre sira husi Roma to’o iha Timór. Amu João kontente tanba ami selebra ami-nia festa bodas de prata (tinan 25) nu’udar relijioza Saleziana iha tinan kotuk (2018) molok nia mate.

Laiha liafuan seluk maibé ami agradese tebes tanba ami fiar, ami lakon ona nia. Maibé ami fiar se iha mundu ne’e nia tau-matan nafatin ba ami konserteza  iha lalehan, nia nafatin tau-matan ba ami iha rai ne’e. Nune’e, ha’u pesoál ha’u nia agradesementu ba nia ne’e, hakaas-aan sai fiel ba ha’u-nia vokasaun.

Bainhira, maske ha’u feto, ha’u husu Amu João atu sai padre salezianu, Amu João de Deus hatán mai ha’u. Katak, ó labele sai padre maibé ó bele sai madre. Ami iha Madre Saleziana sira iha, entaun ó tenke hakaas-aan atu sai labarik ne’ebé di’ak, obedente no estuda maka’as.

Entaun, ha’u hanoin hetan nafatin bainhira Amu João dehan tenke obedente. Amu João gosta ha’u tanba ha’u obedese ba nia. Nia dehan A, ha’u halo tuir. Nia dehan B, ha’u halo tuir. Pe. João baibain dehan dalabarak nia la konkorda maibé nia obedese.

“Ida ne’e mak uluk ha’u kiik, ha’u halo ba nia. Nia dehan Alexandrina halo ida ne’e, ha’u ba de’it. Ha’u nafatin tuir nia. Ha’u fiar katak nia akompaña nafatin. Buat ne’ebé ha’u haree iha nia mak ninia akompañamentu pesoál. Ha’u ohin ne’e, ha’u dehan uniku ba nia. Nia sai inspiradór tanba hateke ba ninia moris ne’e, bele inspira ha’u atu sai fiél mós hanesan ho ha’u-nia aan nu’udar FMA, nu’udar relijioza Saleziana sai fiel ba ami-nia vokasaun,” nia dehan.

Notísia relevante: In Memoriam: Pe. João de Deus, “Cala-te e Vai”

Jornalista: Felicidade Ximenes

Editór.      : Rafy Belo

HAKEREK NO HATÁN

Please enter your comment!
Please enter your name here