Bispo Dioseze Díli, Dom. Virgílio do Carmo da Silva, SDB. Foto: Dioseze Díli

BAUCAU, 25 setembru 2019 (TATOLI)—Bispu Dioseze Dili no Archebispu Timor-Leste, Virgílio do Carmo, hateten rai Fatumaka rai ida ne’ebé kuaze matenek nian ba timoroan lubuk ida tanba Amu João hili fatin ne’e hodi kontinua transforma foinsa’e barak atu sai sarani ne’ebé di’ak, timoran ne’ebé hatene serbisu ho laran moos no badinas, tuir espiritu São João Bosco nian

“Ha’u la’ós ejazera maibé ho haraik-aan. Ami barak ne’ebé ohin iha ne’e admite katak se Maromak mak iha karik planu seluk ba Amu João, ita-nia dalan mak la kruza malu karik, ha’u-nia moris mós sai oin seluk. Se tinan 54 liu ba mak Amu João la hili Fatumaka atu sai Koléjiu hanesan ohin, ha’u lahatene katak ami hirak ne’ebé mai eskola no buka matenek iha ne’e, ohin sai matenek duni ka  keta halo hein hela bibi karik, ami lahatene,” dehan Archebispu, Dom Virgilo da Silva do Carmo, SDB, iha ninia ómilia bainhira selebra misa requiem ba Amu João de Deus iha Santuarium Maria Auxiliadora, Fatumaka, Gariuai, Baucau, kuarta (25/9/2019).

Ezemplu kiik de’it, Archebispu hatutan, se tinan 54 liu ba mak Amu João la hili Fatumaka atu sai Koléjiu Fatumaka hanesan ohin, ha’u lahatene katak ami hirak ne’ebé mai eskola no buka matenek iha ne’e, ohin sai matenek duni ka  keta halo hein hela bibi karik, ami lahatene.

Amu bispu hateten, ida ne’e los duni tanba ne’e Maromak nia planu no nia domin mai ita hanesan São João dehan “Imi haree oinsá Maronak Nia domin mai ita boot tebes duni, hodi bolu ita Maromak oan. Ita Maromak oan duni. Oras ne’e, ita Maromak oan”.

Ne’e duni, ohin, ita hakarak harohan ba Maromak atu Nai Ita haraik ona Amu João ne’ebé hola parte iha ami-nia moris iha tinan 61 ne’e nia laran. Ho haraik-aan ami harohan atu Ita haraik ba nia prémiu boot reinu lalehan nian, ne’ebé nia rasik iha tinan 61 nian laran iha rai Timor, la baruk, la kolen, ho fuan boot, ho laran manas, haklaken ho nia ibun ho hatudu iha ninia moris to´o loron ne’ebé Ita-Boot sai nia husi mundu iha loron 22 fulan Setembru tinan 2019 iha tuku haat liu minutu haat nulu (16.40).

“Iha ita-nia moris, Amu João hatudu mai ita segredu ksolok nian ida ne’ebé mai husi Ita-Na’in Jezús Kristu. Segredu ksolok ida ne’e, ita hetan iha ne’ebé? Hetan husi Ita-Na’in Jezús Kristu rasik. Hanesan dehan, ksolok boot hetan liu fali iha ó duke simu. Hanesan ita rona iha Evanjellu dehan, liafuan ksolok la’ós halibur buat ne’ebé  nia hetan ba nia aan rasik maibé ida ne’ebé hatane fahe, halo nia-aan ki’ak no kbiit atu nune’e bele hatan ba ema ua’in ne’ebé iha nesesidade liuliu ba rai hirak ne’ebé ita-boot rasik hatene, koko Amu João nia domin, durante tinan 61 ida ne’e nia laran,” hateten Archbispu.

Amu João, tuir amu bispu, koko atu halo duni no moris duni ksolok ida ne’e. Tanba, amu haktuir, iha entrevista ida ne’ebé Amu João halo ho Buletin Português Salesiano ninian iha tinan 12 liu ba, ko’alia kona-ba “Tanbasá mak ita hili no hakarak sai misionáriu ida  mai Timor.” Amu João hatán, vokasaun misionáriu  la’ós ha’u-nia hakarak. Katak, nia la hili atu mai iha rai Timor nu’udar relijiozu, nia simu knaar ida ne’e tanba obidénsia relijioza.

Archebispu ne’e haklaken, ezemplu barak ne’ebé ita haree iha Amu João nia moris liuliu bainhira nia saúde hahú fraku no moras. Maske  dalaruma nia ko’alia liafuan ruma, nia iha ninia  preferénsia. Maibé,ikus liu nia dehan, sei rona ninia superiór ami provensiál nia liafuan.  Ezemplu di’ak ida ba ita hotu liuliu relijiozu no relijioza sira no amu salezianu sira.

“Rahun di’ak ba sira ne’ebé ki’ak, sira ne’ebé hamlaha no hamrook. Amu João serbisu maka´as ba saudasaun klamar sira-nian. Maske tempu difisil nia laran, la’o nafatin. Maske laiha estrada, ho sa´e kuda, tun-sa’e foho, hakuur mota hodi bele to’o fatin sira ne’ebé seidauk koñese Na’i Maromak,” ami hateten.

Tanba iha jeitu pastorál ida ne’e, amu haktuir, nia rasik admite katak iha tinan 61 ne’e nia laran, Amu João sarani ema hamutuk 80.000 resin no nia sai testemuña sai sasin ba sira ne’ebé simu sakramentu-kaben ema rihun resin.

Misionáiu ne’ebé loos, tuir amu, mak hakaas-aan atu tuir Kristu besik liután. Ita bele dehan katak buka atu sai radikál duni iha nia moris ho sira ne’ebé ki’ak, sira ne’ebé terus no sira ne’ebé laran luak ne’ebé buka justisa, nia sai verdadeiru disípulu Kristu ninian ba ema hirak ne’e hotu.

“Amu João, ita-boot mak Don Bosco iha ami-nia leet. Banhira ami haree ita iha momentu sira n’ebé susar, ita harii kapela, harii igreja, harii eskola iha fatin oin-oin, hodi edukasaun lori ami ba Maromak. Nune’e mós liuhusi evangelijasaun, ami mós hatene, ami hetan edukasaun beibeik ki’ak sia hamutuk kompleitu iha orfonatu sira, tau-magan ba sira, eduka sira,” Archebispu Don Virgilio do Carmo haktuir.

Notísia relevante:Dom Basílio : Pe. João de Deus, “Ó Tuir Ha’u Mai!”

Jornalista: Felicidade Ximenes

Editór       : Rafy Belo

HAKEREK NO HATÁN

Please enter your comment!
Please enter your name here