Vise Prezidente Parlamentu Nasionál, Maria Angelina Sarmento. Foto Tatoli/ Egas Cristóvão

DILI, 16 agostu 2019 (TATOLI)—Vise Prezidente Parlamentu Nasionál (PN), Maria Angelina Sarmento, konsidera fiskalizasaun preventiva ba pakote lei haat hosi Tribunál Rekursu tuir pedidu Prezidente Repúblika, Francisco Guterres Lú Olo, la viola lei.

“Iha Konstituisaun hateten kona-ba fiskalizasaun preventiva konstitusionalidade, Prezidente Repúblika iha loron 20 atu husu Tribunál Rekursu hodi halo fiskalizasaun preventiva konstitusionalidade ba lei sira. Prazu ne’e monu iha 15 agostu”, nia dehan ba jornalista sira iha Parlamentu Nasionál, ohin.

Nia hatutan, Prezidente Repúblika iha tan loron ualu (8) hafoin Tribunál Rekursu fó tiha pareser ba pedidu Xefe Estadu nian.

Tuir konstituisaun artigu 149 (Fiskalizasaun preventivu dalan Lei-Inan nian), alinea 1) Prezidente-Repúblika bele husu ba Tribunál Supremu Justisa nian atu halo apresiasaun preventivu kona-ba konstitusionalidade ba naran diploma ida-ne’ebé nia simu atu halo promulgasaun.

Alinea 2) esplika apresiasaun preventivu ba konstitusionalidade bele husu iha prazu loron ruanulu nia laran, sura hosi loron ne’ebé simu diploma, maibé Tribunál Supremu Justisa nian tenke fó-sai iha prazu loron ruanulu resin lima, ne’ebé Prezidente-Repúblika bele habadak tanba urjénsia.

Alinea 3) iha kazu ne’ebé la tuir Lei-Inan, Prezidente-Repúblika haruka kópia sentensa nian ba Governu eh ba Parlamentu Nasionál, hodi husu atu halo foun fali diploma tuir desizaun Tribunál Supremu Justisa nian.

Alinea 4) ho adaptasaun didi’ak tuir Artigu 88, Lei hatán hakat-sa’e vetu tan inkonstitusionalidade, vetu hasoru Parlamentu Nasionál nia diploma, ne’ebé instituisaun ne’e haruka atu hetan promulgasaun.

Lee mós: Xanana Fiar PR Lú Olo sei Promulga Proposta Lei Haat

“Ne’e depende ba Prezidente Repúblika bele uza nia kompeténsia atu promulga ka bele veta, tanba ne’e to’o agora ami seidauk simu. Ami rona informasaun informál de’it, maibé ha’u seidauk pronúnsia iha ne’e enkuantu seidauk simu karta formál”, Angelina tenik.

Nia haklaken, hosi lei haat, lei ida ne’ebé mak Prezidente Repúblika husu fiskalizasaun preventiva, nia seidauk hatene no nia mós seidauk hatene razaun Prezidente Repúblika husu fiskalizasaun preventiva.

“Kona-ba notifikasaun depende ba Prezidente Repúblika atu husu Parlamentu Nasionál halo esklaresimentu ruma ba alterasaun ka iha prazu balun Tribunál Rekursu bele responde ba Prezidente Repúblika, katak alterasaun sira ne’e konstitusionál ka inskonstitusionál”, hateten Deputada Maria Angelina Sarmento.

Nia hakarak fó-sai, katak Parlamentu Nasionál prontu bainhira Tribunál Rekursu fó notifikasaun. “Ami iha kondisaun preparada atu-bele hatán ba pedidu ne’e”, nia informa.

Tuir Konstituisaun RDTL artigu 85 (kompeténsia rasik), alínea e, hateten Xefe Estadu husu Tribunál Rekursu kona-ba apresiasaun preventiva no fiskalizasaun abstratu konstitusionalidade nórma sira-nian no mós haree inkonstitusionalidade tan omisaun.

Purtantu, kompeténsia Tribunál Rekursu ne’ebé hakerek iha konstituisaun artigu 126, alínea a, hateten Tribunal Rekursu bele apresia no deklara la tuir Lei-Inan no la tuir Lei-Oan atu-ofisiál lejizlativa sira no nórma sira órgaun estadu nian.

Alínea b, hateten katak haree uluk lala’ok Lei-Inan no Lei-Oan kona-ba diploma lejizlativa. Nune’e mós, alínea c hosi artigu 126 ne’e dehan, haree kona-ba lala’ok la tuir Lei-Inan tan omisaun.

Ba kestaun fiskalizasaun ne’e, Agência TATOLI konfirma ona Tribunál Rekursu, katak simu ona pedidu Prezidente Repúblika nian kona-ba fiskalizasaun preventiva ne’e ba pakote lei haat no rezolusaun ida ne’e.

Jornalista: Evaristo Soares Martins

Editór: Xisto Freitas

HAKEREK NO HATÁN

Please enter your comment!
Please enter your name here