Bispu Dioseze Dili, Don Virgílio do Carmo da Silva, asina plaka Monumentu Istóriku iha Aifu, Poetete, Ermera. Imajen Tatoli/Evaristo Soares Martins

ERMERA, 12 agostu 2019 (TATOLI)—Bispu Dioseze Dili, Don Virgílio do Carmo da Silva, hateten povu hotu tenke simu malu maski odiu malu iha funu pasadu nian.

Bispu Dioseze Dili dehan, perdua ema hotu tenke lori no tenke asume, nune’e naha-todan iha kba’as bele kasu tiha.

Amu Bispu louva veteranu Ernesto Fernandes ‘Dudu’ ne’ebé esforsu harii monumentu ne’e tanba Nai Maromak mak uza hanesan instrumentu hodi ohin-loron fó perdua ba malu.

Nia esplika, sarani idak-idak sai instrumentu pás, instrumentu rekonsiliasaun nian. Akontesimentu ida ne’e konfirma dala-ida tan povu Ermera, sarani Ermera ninia maturidade, sarani Ermera ninia fiar, basá oras ne’e dame malu ona.

“Kristu nia terus, Kristu ninia mate, Kristu nia moris hias maka sai razaun fundamentál mai sarani hotu. Ida ne’e maka sai duni razaun no fundamentu ba iha sorumutuk lokraik ne’e. Iha Krúz Kristu nian mak hetan sentidu kle’an kona-ba rekonsiliasaun,” tenik Bispu iha seremónia inaugurasaun Monumentu Istóriku iha Aifu, Suku Poetete, Ermera, segunda ne’e.

Bispu konsidera serimónia ne’e hanesan jestu partikulár ida liuhosi jestu haraik-aan ninian, kesi-ain hamutuk, tanba interese partidu nian timoroan sira foti lian hasoru malu.

Nia haktuir, uluk foti kro’at hasoru malu, sobu relasaun família, amizade, agora buka-malu, kesi-ain hamutuk, sinál umildade ninian, sinál haluha-aan no haraik-aan, tau interese partidu ba kotuk, hanoin mak povu nia moris iha rai ida ne’e.

“Buat ne’ebé liu ona, sai lisaun ida ba jerasaun foun tanba sirkunstánsia ida maka haki’ak tiha ona kultura ida violénsia ninian, no ohin loron iha sirkunstánsia foun mai ita hanorin ita-nian sira, jerasaun foun, kultura foun, kultura perdua, kultura rekonsiliasaun, kultura pás ninian. Ne’e duni, ambiente foun iha sirkuntánsia ida maka buat hirak ne’e mosu. Ohin ita tama iha sirkunstánsia foun, ita brani haree ba kotuk, nune’e hadi’a hodi hakat ba oin”, Bispu Dioseze Dili, Don Virgílio do Carmo da Silva, dehan iha nia omília.

Bispu haklaken, rekonsiliasaun la’ós halo dala-ida hotu ona no rekonsiliasaun ne’e hanesan prosesu ida.

“Ohin halo la’ós sertamente hotu ona. Se ita ema ne’e sei moris, ita fuan sei tuku, raan sei suli, rekonsiliasaun tenke kontinua nafatin. Sei la para. Tanba ida ne’e hola parte natureza ita ema ninian, obriga duni ita. Rekonsiliasaun mak dalan ida atu kura kanek ne’ebé hahalok sira uluk nian. Dalaruma ita husu, tanbasá ita presiza halo rekonsiliasaun no rekonsiliasaun ne’e vale apena ita halo rekonsiliasaun ida. Vale apena ita harii fila-fali buat ne’ebé rahun tiha ona”, líder Igreja Katólika ne’e informa.

Nia esklarese, rekonsiliasaun ne’e hanesan dalan ida hodi hadame malu, soe atituti ladi’ak iha pasadu no hateke ba futuru.

“Ba ha’u pesoalmente, rekonsiliasaun ita presiza nafatin. Se seidauk hatán ba ema hotu nia satisfasaun, maibé pelomenus hahú pasu ida. Ita rekoñese buat ne’ebé ita halo, ita brani hakat ba oin. Ita lakohi husik todan ne’e ba iha jerasaun foun. Ita hakarak husik hela kultura foun ida, tanba ita hotu-hotu iha mehi ida de’it, hakarak dezenvolve rai doben ida ne’e”, katak nia.

Nia salienta, bainhira laiha pás, laiha perdua, dalan kloot nafatin, foinsa’e sira hafuhu malu nafatin, la’o iha dalan sei fihir malu nafatin, dalan sei kloot ba malu.

Tanba ne’e nafatin ho eukarístia ho misa, reza, hahú tiha ona maibé la ramata. Iha 12 agostu 2019, ohin, tenkeser sai inísiu, labele ohin sai fali rohan (fim).

Jornalista: Evaristo Soares Martins

Editór: Xisto Freitas

HAKEREK NO HATÁN

Please enter your comment!
Please enter your name here