José dos Santos. Imajen Tatoli/Hortençio Sanchez

DILI, 20 jullu 2019 (TATOLI)—“Ha’u tama iha mundu futeból ho idade ki’ik, tinan sanulu resin lima (15). Difikuldade barak mak ha’u hasoru, maibé buat sira ne’e ha’u la rai iha ha’u nia kakutak atu hamate ha’u nia kareira futeból. Ha’u fuan bo’ot nafatin hodi hasoru”.

Mehi nu’udar resposta ba loron ohin no pergunta ba loron aban. Lahó mehi, sei laiha brani. No bainhira la brani, sei laiha asaun.

Atu konkista mehi ida ne’e, José dos Santos brani infrenta difikuldade maski ho otas ki’ik (15). Hakat hosi fatin ida ba fatin dook, nia la importa distánsia. La importa risku. La importa loromatan nia hanas. La importa udan-been nia turu. Ba nia, mehi ida atu sai realidade, tenke ultrapasa lai terus ida nia kbiit.

José dos Santos. Imajen Tatoli/Hortençio Sanchez

“Ha’u tama iha mundu futeból ho idade ki’ik, tinan sanulu resin lima (15). Difikuldade barak mak ha’u hasoru, maibé buat sira ne’e ha’u la rai iha ha’u nia kakutak atu hamate ha’u nia kareira futeból. Ha’u fuan bo’ot nafatin hodi hasoru,” dehan José ne’ebé moris iha Dili, 12 jullu 1996, oan hosi Marcelino Samaleto no Helena Viegas, hosi Bobonaro ne’e.

Nia iha mehi ida de’it. Mehi atu sai futebolista famozu. Hosi loron ida ba loron seluk, hosi Tasi-Tolu, nia la’o ain tuir dalan Rotunda Prezidente Nicolau Lobato no Ponte CPLP Comoro ba para iha Kampu Demokrasia, Bairru Formosa. Iha ne’ebá, nia hahú treinu futeból. Hosi Kampu Demokrasia ne’e, nia koñese kle’an mundu futeból no hosi kampu ne’e, ninia kareira hahú lakan-nabilan.

Tanba susesu ne’e kestaun badinas no tempu, nia hahú kaer-toman dadaun susesu ida nia aparénsia (kenampakan) tanba ninia obidiénsia ba futeból ne’e.

“Ha’u hahú tama iha Selesaun Nasionál iha tinan 2010 iha U-16 no reprezenta kedas Timor-Leste hodi joga iha Koreia Súl no Laos iha jogu Asian Football Confederation (AFC-termu inglés),” tenik mane morenu nu’udar oan ikun hosi hosi maun-alin na’in rua ne’e ba Tatoli iha Estádiu Munisipál Dili, foin lalais.

Atu tama Selesaun Nasionál, la’ós fásil hanesan ema espékula. Liuhusi selesaun ida rigorozu. Dala wa’in nia koko maibe sempre la liu. Tanba ninia kapasidade seidauk to’o.

“Dala barak ha’u sente laran moras no oin nakraik, basá hala’o ona treinamentu hamutuk ho kolega sira maibé tuir selesaun atu tama ba ekipa labele liu tanba kapasidade seidauk to’o. Ha’u sente ne’e hanesan kalohan metan be hafalun foho ne’ebé susar atu hateke borus. Matan-ween suli tún hanesan maho-ween, ne’ebé suli tuir kalohan metan nia hafalun,” nia haktuir.

Maibé, buat hotu fila ba ida-idak nia badinas. Labele tau ba neon bainhira hasoru difikuldade. Difikuldade la sees hosi ema. Difikuldade iha tanba ema iha. Ema no difikuldade la’o hamutuk. La soe malu.

Esforsu ida nunka atu trai rezultadu. Difikuldade hirak ne’ebé nia ultrapasa, lori nia sadere ona ba odamatan-susesu. Oras ne’e, nia sai ona no sai tebes duni jogadór Selesaun Nasionál. “Buat ne’ebé o nian, ne’e o nian duni. Ida ne’e mak o nia dalan. Ida ne’e mak o nia futuru. Hakat ba nune’e bele to’o ida ne’ebé o mehi hosi o ki’ik-oan”.

Iha tinan 2013, José nafatin tama iha Selesaun Nasionál U-18 ho númeru kamizola hitu (7), hodi reforsa Timor-Leste ho ninia ekipa no partisipa iha jogu AFF iha Surabaya-Indonezia, ne’ebé Timor-Leste sai hanesan terseiru lugár ba dala uluk no lidera hosi treinadór Japoneze, Norio Tsukitate.

Hosi ne’e kedas, José komesa sai hanesan jogadór ne’ebé di’ak no disiplina. Ho treinadór japoneze ne’e, fó konfiansa ba nia hodi hamutuk ho ninia ekipa sira sai hanesan jogadór Selesaun Nasionál Prinsipál Timor-Leste iha U-21, 22 no 23.

Iha tinan 2014, bainhira Liga Futeból Amadora (LFA) seidauk la’o, nia hanesan ona jogadór prinsipál iha ekipa YMCA FC.

Tinan tuir mai, 2015, nia sai hanesan jogadór DIT FC no momentu ne’ebá DIT hasoru difikuldade boot tanba dezpromove ba Segunda Divizaun hamutuk ho Aitana FC.

Maski momentu ne’ebá jogadór prinsipál barak halai sai ba klube seluk iha Primeira Divizaun, maibé José ho fuan boot mantein iha DIT no  iha tinan 2016 treinadór DIT ne’ebé lidera hosi Manuel Pinto fó fiar ba nia hanesan kapitaun klube ho númeru kamizola (7), ne’ebé konsege lori DIT fila hikas ba Primeira Divizaun.

Tinan tuir mai, 2017, DIT hanesan Klube Primeira Divizaun maibé hala’o viazen jogu labele metin iha ne’ebá tanba dezpromove hikas ba Segunda Divizaun, kauza hosi jogadór barak haksoit sai hodi hili klube seluk, maibé José kontinua mantein ho DIT biar hasoru difikuldade oioin.

Iha tinan 2018,  DIT iha ona Segunda Divizaun maibé labele promovidu ona ba Primeira Divizaun, basá Lalenok United no Assalam FC la fó fatin. Maibé, époka ida ne’e, 2019, José susesu tan dala ida hodi lori DIT fila hikas ba Primeira Divizaun no konsege lori mós DIT sai Kampiaun Segunda Divizaun liuhosi golu rua ne’ebé nia prodúz.

“Nu’udar kapitaun, ha’u sei mantein ho DIT no ha’u lakohi atu hatuun fali DIT ba Segunda Divizaun,” nia promete.

José hahú eskola iha Eskola Primária 12 de Outubru iha 2003 to’o 2008 no tinan 2008 to’o 2011 eskola iha pre-sekundária iha eskola 10 Dezembru Comoro.

Tinan 2011 to’o 2015, nia eskola iha Sekundáriu Colegio São Miguel Arcanjo Comoro, Dili, no tinan 2015 eskola iha Dili Institute of Technology (DIT) to’o ohin loron.

Jornalista: Hortençio Sanchez

Editór: Xisto Freitas

HAKEREK NO HATÁN

Please enter your comment!
Please enter your name here