Diretora Jerál Asuntu Multilaterál no Rejionál MNEK, Vicky Tchong. FOTO TATOLI: Nelia Rosario

DILI, 24 maiu 2019 (TATOLI)- Ministériu Negosiu Estranjeiru no Kooperasaun (MNEK) hamutuk ho Organizasaun Internasionál ba Migrasaun (IOM-sigla inglés) hamutuk ho entidade relevante realiza enkontru konjuntu hodi diskute no halo konsultasaun ba liña ministeriál sira kona regra migrasaun nian iha Timór-Leste, liuliu jestaun ba migrasaun.

Diretora Jerál Asuntu Multilaterál no Rejionál MNEK, Vicky Tchong hateten katak migrasaun afeta dezenvolvimentu sosiál, ekonomia no polítika iha mundu. Purezemplu, joven sai ba li’ur servisu, eskola no mós iha migrasaun ne’ebé mai Timor- Leste hodi halo komersiál. Nune’e mós urbanizasaun (muda hela fatin husi kampu mai sidade).

“Enkontru ohin ne’e atu esplika mai ita oinsá ita bele estuda didi’ak, indikadór sira ne’ebé indika ita-nia jestaun ba migrasaun ne’e, atu fasilita movimentu ita nian ba rai li’ur no rai li’ur mai iha laran liuhusi polítika no prosedúr ne’ebé koordenadu no efisiente,” hateten Diretora Vicky Chong ba Jornalista sira iha Timor-Plaza, Sexta (24/05).

Diretora ne’e haktuir katak indikasaun ne’ebé halo ona husi IOM ho ferramenta ida hanaran “migration governance indicators” no ferramenta ne’e rasik hamutuk 90. Ho indikadór sira ne’e mak uza hodi tetu, Timor-Leste atinje ona indikadór ida ne’ebé mak nesesáriu atu bele atinje jestaun migrasaun ne’ebé sufisiente.

“Husi indikadór ne’ebé hala’o, indika espesífika liu kona-ba ita-nia lei ba migrasaun ne’e sufisiente ona ka lae, kontrola mekanizmu fronteira loos ona ka lae, ita-nia polítika ne’ebé fasilita ba ema nia vistu ka edukasaun ka migrante nia saúde iha ona mekanizmu ka lae,” dehan diretora.

Diretora ne’e mós informa Governu iha Polítika ne’ebé hakarak hadi’a no halo jestaun ne’ebé efisiénsia liu ba migrasaun. Nia esplika tan, ita iha ona migrasaun nune’e mós elabora ona lei migrasaun. Alende ne’e, ita iha servisu konsulár ba iha rai li’ur no mós ita iha ona mekanizmu ne’ebé ajuda ita-nia traballadór sira ne’ebé tama iha akordu bilaterál nian.

“Globalmente, ita mós partisipa iha inter-governamentál nia diskusaun kona-ba kompaktu ida ne’ebé hanaran Global migration Compact, kompaktu ne’ebé haree oinsá globalmente nasaun hotu bele tuur hamutuk hodi bele diskute oinsá atu jere movimentu ema husi nasaun ida ba nasaun seluk”.

Iha biban hanesan, Diretora Vicky Chong akresenta, Timor-Leste mós iha mekanizmu ida ho CPLP (Comunidade dos Países da Língua Portuguesa) kona-ba mobilidade sidadania, ne’ebé iha diskusaun hetan partisipasaun interministeriál tanba migrasaun toka ba asuntu barak ne’ebé iha relasaun ba serbisu setór hotu nian. “Maibé Importante liu ne’e maka oinsá jere para migrasaun bele fó kontribuisaun ba dezenvolvimentu sustentável”.

Nia mós relata katak IOM buka ona dadus, halo estudu no avalia kona-ba indikadór sira ne’ebé mak Timor-Leste iha ba jestaun migrasaun nune’e mós saida mak Timor-Leste atinje ona no seidauk.

 “Iha relatóriu ne’e jestaun seidauk atinje ne’e maka polítika, hanesan jestaun ba polítika; saida maka ita iha ona atu ajuda ita-nia populasaun ne’ebé hela iha rai li’ur, nune’e di’ak ida ba populasaun sira ne’e maka ita envolve sira iha votasaun, maibé sira-nia vida, saúde, difikuldade no reseita seluk ne’ebé sira manda mai ita-nia nasaun ne’e presiza hadi’a; sistema ida ne’ebé di’ak liután”.

Ezekutiva ne’e informa, hafoin diskusaun entre MNEK-IOM ne’e, IOM envolve liña ministeriál sira no halo diskusaun sistemátika ho reprezentante liña ministeriál sira atu bele haree fila fali relatóriu ida ne’e hodi bele finaliza atu bele ajuda hadi’a servisu jestaun migrasaun nian.

Lee mós notísia: http://www.tatoli.tl/2018/04/mnek-iom-diskute-kestaun-imigrasaunaurelio-guterres-mobilidade-imigrasaun/ http://www.tatoli.tl/2018/11/pm-iom-diskute-politika-ba-jestaun-trafiku-umanu/

 

Jornalista       :Nelia Rosario

Editór             : Rafy Belo

HAKEREK NO HATÁN

Please enter your comment!
Please enter your name here