Diretór Jerál Estatistica Elias dos Santos Ferreira, Imajen/Egas Cristovão

DILI, (TATOLI) – Dadus komérsiu 2017 ne’ebé lansa ona husi Diresaun Jerál Estatístika (DJE) Ministériu Finansa (MF) nian hatudu katak Timor-Leste (TL) nia esportasaun barak liu mak Kafé, Kamii no besi sukata sira.

Esportasaun ne’ebé maka halo iha 2017, Kafé tun porsentu 41 tanba afeta husi mudansa klimátika nune’e halo produsaun menus, enkuantu Kamii esporta iha porsentu 50 no besi sukata iha porsentu 70.

Esportasaun doméstika iha 2017 hatudu kreximentu negativu porsentu 49 kompara ho 2016 tanba afeta husi esportasaun Kafé ne’ebé tun porsentu 41, enkuantu Kamii esporta iha porsentu 50 no besi sukata iha porsentu 70.

Kona-ba nasaun prinsipál ne’ebé esporta kafé bá maka Amérika iha porsentu 33, Alemaña porsentu 22 no restu ba nasaun sira seluk no Kamii porsentu 100 haruka bá Indonézia no besi sukata sira porsentu 64 bá Malázia, Singapura porsentu 33 no porsentu 3 ba nasaun sira seluk.

Vise-Ministra Finansa, Sara Lobo Brites, hatete bainhira haree ba dadus komérsiu 2017 ne’e kompara ho 2016 entre importasaun no esportasaun hatudu katak esportasaun 2016 ho valór millaun 25.3 no iha 2017 millaun 16.9.

“Importasaun 2016 ho valór millaun 508.1, iha 2017 ho valór 552.2. Dadus ne’e hatudu mai katak importasaun kontinua boot liu duké esportasaun iha Timor-Leste”, Sara afirma ohin iha Kaikoli iha ámbitu lansamentu ba Konta Nasionál 2017, Dadus Emprezariál 2017 no Dadus Komérsiu 2017 kona-ba esportasaun no importasaun nian.

Diretór Jerál Estatístika, Elias dos Santos Ferreira, hatete kona-ba importasaun barak liu husi nasaun lima importante mak Indonézia, Xina, Singapura, Hong Kong no Vietname.

“Vietname tanba foos, agora, Indonézia ne’e ita hatene katak ita-nia nesesidade bázika sia ne’e mai hotu husi Indonézia. Se ita kompara esportasaun no importasaun, esportasaun milliaun 16 enkuantu importasaun milliaun 552 (iha 2017)”.

Hatutan loloos tuir lójiku bainhira ekonomia la’o di’ak ne’e esportasaun no importasaun hanesan ou esportasaun tenke boot liu importasaun para ekonomia ne’e estavel.

“Maibé haree realidade ita-nia país, ita depende ba Kafé de’it, Kamii mós depende ba tempu, Kafé mós la’ós fulan-fulan ita esporta, ita depende de’it kuandu maiu, juñu, jullu ku’u hotu ona bainhira maka hein fali tinan oin atu ku’u”.

Jornalista: Maria Auxiliadora

Editora: Rita Almeida

HAKEREK NO HATÁN

Please enter your comment!
Please enter your name here