Ilustrasaun

DILI, (TATOLI) – Povu liuhosi Estadu Timor-Leste hato’o sentidu kondolénsia ba família enlutada Eis-senadór australianu, Gordon McIntosh, tanba nia kontribuisaun ba luta ukun rasik aan.

“Membru Konsellu-ministru lori governu Timor-Leste no povu nia naran hato’o sentidu kondolénsia ba família Gordon McIntosh, Eis-senadór australianu no defensór ida ba independénsia Timor-Leste nian”, refere komunikadu imprensa Konsellu-ministru nian ne’ebé TATOLI asesu iha Palásiu governu, ohin.

Komunikadu ne’e sita McIntosh ou “Ulun To’os” naran ne’ebé hasai iha dékada 80 husi Forsa Armada Libertasaun Nasionál Timor-Leste (FALINTIL) ne’ebé mak admira ho Gordon nia “Ulun To’os”, la aseita opiniaun sira husi nia kolega iha Parlamentu Australianu durante vizita 1983.

Estadu kondekora ho Ordem Timor-Leste iha 2014, tanba esforsu ba Timor-Leste nian independénsia.

Saudozu Gordon McIntosh antes ne’e vizita Dili partisipa Loron Veteranu sira nian.

Prezensa saudozu nian, tuir komunikadu Konsellu-Ministru ho loron 3 fulan-marsu tinan 2016 fó sai katak Gordon McIntosh, iha 1983 bainhira hola parte iha delegasaun dahuluk Parlamentu Austrália nian ne’ebé mai vizita territóriu ne’ebé Indonézia okupa hela.

Xanana Gusmão, Lere Anan Timur hamutuk ho Gordon McIntosh bainhira vizita Timor-Leste. Foto: Max Stahl

Liutiha viajen ne’e, Senadór ne’e hakerek relatóriu ida ne’ebé ko’alia sai kona-ba observasaun sira ne’ebé delegasaun ne’e halo, iha ne’ebé nia haktuir kona-ba tentativa sira atu aprezenta situasaun iha Timor hanesan la reprezenta problema polítiku ida ne’ebé signifikativu.

Ninia petisaun ba Komité Deskolonizasaun Nasaun Unida sira nian iha 1982, importante tebtebes atu mantein Timor iha lista kona-ba territóriu sira ho prosesu deskolonizasaun ne’ebé sei loke hela, no ninia atividade sira iha tinan barak nia laran fó ona kontributu importante ba kauza Timor nian.

Prezensa Gordon McIntosh iha komemorasaun Loron Veteranu sira nian hala’o bainhira hetan, karta ida ho pájina sanulu ne’ebé lakon durante tinan 27, iha tinan kotuk.

Karta ne’e Komandante Xanana Gusmão maka hakerek iha 1988, no haruka ba Senadór McIntosh liuhusi kuadru Rezisténsia nian ne’ebé hela hanesan eziladu iha Austrália.

Karta ne’e inklui istória ida ne’ebé detallada no atualizada kona-ba luta ba ukun-rasik aan no krítika Governu Austrália nian ne’ebé, tanba de’it hakarak atu “salvaguarda interese ekonómiku sira Austrália nian prejudika prinsípiu dignu sira nasaun demokrátiku ida nian”.

Buat hotu fó hanoin atu polítika Austrália nian ba Timor iha momentu ne’ebá define ho oferta husi Indonézia atu halo esplorasaun konjunta iha Timor Gap.

Ministru Xanana Gusmão publika ona karta ne’e iha segunda-feira liubá, loron 29 fulan-fevereiru, loron ne’ebé halo lansamentu portál Gabinete Fronteira Marítima sira Timor-Leste nian.

Durante eventu ne’e, Primeiru-Ministru, Rui Maria de Araújo, hato’o nia “laran triste” tanba la iha progresu kona-ba delimitasaun fronteira marítima nian sira entre Timor-Leste ho Austrália, tuir Direitu Internasionál.

Primeiru-Ministru tenik nafatin katak sai hanesan prioridade nasionál “delimita ita-nia fronteira marítima, nu’udar parte ida husi ita-nia luta atu bele alkansa soberania kompleta.

Durante vizita ne’e, prevee ona eis-Senadór McIntosh bele hasoru malu ho ema ne’ebé iha tinan 1983, iha illa Ataúru, iha tempu ne’ebá hanesan foin sa’e ida ne’ebé fó aan ba mate, konsege fó nota ida ne’ebé segredu ho lista naran husi dadur polítiku sira, ne’ebé sulan metin no hetan baku ba delegasaun husi Senadór ne’e nian.

Portavós Governu Konstitusionál VI, Ministru Estadu Agio Pereira, konsidera katak “onra boot ida ba Governu Timor-Leste simu vizita husi eis-Senadór Gordon McIntosh.

Ohin, bainhira partisipa iha Konferénsia Veteranu sira nian, iha belun sira nia leet no ema barak maka sei simu nia hanesan ‘Ulun To’os’, naran ne’ebé mak fó ba nia nu’udar belun di’ak ida iha entre tinan 1980 no 1989 husi FALINTIL, ne’ebé hahii tebes ho ninia ‘Ulun To’os’ no ‘kompriende momoos’ hodi la simu opiniaun husi nia kolega sira husi vizita iha tinan 1983 nian.

Eis Senadór ne’e simu kondekorasaun ho Orden Timor-Leste nian iha tinan 2014 tanba ninia esforsu sira ba Timor-Leste nia ukun rasik aan no hanesan onra boot ba ninia partisipasaun iha eventu ohin nian Loron  Veteranu sira nian”.

Gordon Douglas McIntosh moris iha Glasgow, Scotland iha loron 29 maiu 1925 no hakotu nia iis iha loron 10 marsu 2019 iha Austrália. “Hakmatek ba Nia Klamar iha Lalehan”!

Jornalista: Rafy Belo

Editora: Rita Almeida

HAKEREK NO HATÁN

Please enter your comment!
Please enter your name here