Uma Fukun Parlamentu Nasionál. Imajen/Espesiál

DILI, (TATOLI) – Bankada opozisaun sira iha Parlamentu Nasionál; Frente Revolusionária Timor-Leste Independente (FRETILIN) no Partidu Demokrátiku (PD) prontu kolabora ba reapresiasaun Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2019.

Xefe Bankada FRETILIN, Aniceto Guterres, afirma Prezidente Repúblika, Francisco Guterres Lú Olo, uza nia kompeténsia hodi veta OJE tanba orsamentu la iha ekilibru, nune’e hanesan opozisaun prontu atu kolabora ho bankada sira seluk atu hadi’a orsamentu hodi bele fó benefisia direta ba povu nia moris di’ak.

“Agora kabe ba parlamentu atu halo reapresiasaun ou konfirmasaun, ami bankada FRETILIN prontu atu kolabora ho bankada sira seluk atu hadi’a orsamentu hodi bele iha ekilibru bazea ba rekomendasaun hosi Prezidente Repúblika nian”, Aniceto Guterres ba jornalista sira iha PN, ohin.

Tuir Aniceto kuandu halo ona reapresiasaun, signifika orsamentu ne’ebé mak prevee hodi sosa asaun ConocoPhillips ho Shell hasai, tanba molok ida ne’e, Xefe Estadu promulga ona lei Atividade Petrolífera atu governu bele foti osan direta hosi fundu petrolíferu, atu altera ida ne’e presiza halo reapresiasaun, la’ós halo konfirmasaun votu.

“Se hakarak halo tuir rekomendasaun hosi Prezidente Repúblika nian, tenke halo alterasaun boot atu hadi’a orsamentu”, tenik.

Nune’e mós Aniceto akresenta mekanizmu rua mak sei hola hosi parlamentu. Ida mak votu konfirmasaun, signifika mai vota de’it no ida seluk mak halo reapresiasaun, ho intensaun atu halo alterasaun hodi halo buat rua ka muda orsamentu hodi bele hetan balansu.

Maibé kuandu halo konfirmasaun signifika presiza iha rua baluk tolu (2/3), bazea ba konstituisaun artigu 88 iha alinea 3. Enkuantu halo reapresiasaun sei la uza rua baluk tolu.

“Opsaun rua ne’e kabe ba parlamentu atu konfirma ka reapresia. Ha’u hanoin tenke reapresia tanba presiza halo alterasaun orsamentál”, afirma tan.

Kuandu parlamentu hamosu votu konfirmasaun, bankada FRETILIN to’o tempu sei hola medida. Tanba uluk kedan ninia parte vota kontra orsamentu ho razaun hirak ne’ebé Xefe Estadu preokupa.

“Se akontese votu konfirmasaun de’it, bankada FRETILIN iha tempu badak sei foti medida, partisipa ka la’e”, katak.

Parte seluk, lider PD, Mariano Asanami Sabino, afirma PD iha prinsípiu atu haree saida mak interese nasionál no interese povu nian. Entaun PD sei a favór ba ida ne’e.

Nune’e PD sei kombina ho bankada FRETILIN no bankada Governu atu buka konsensu ba interese nasionál nian.

Tanba ne’e negosiasaun polítika hanesan elementu importante ba konstrusaun Estadu. Demokrásia fó dalan atu ita iha diferénsia, hosi ida ne’e mak tenke sai poténsia boot ba povu no nasaun ida ne’e.

Kuandu parlamentu halo reapresiaun, nia dehan sei halo mudansa OJE, tenke hasai osan ne’ebé atu sosa asaun ConocoPhillips ho Shell, nune’e mós sei orsamenta ba área prioridade sira hanesan edukasaun, turizmu, saúde no seluk tan ne’ebé ho porsentu kiik.

Xefe Bankada Kongresu Nasionál Rekonstrusaun Timor (CNRT-sigla portugés), Duarte Nunes, dehan iha reapresiasaun mak kuandu akontese proposta ruma, sira nia parte sei diskute hafoin bele halo votasaun hodi aprova.

Diskusaun, nia afirma sei bazea ba rekomendasaun sira hosi Prezidente Repúblika nian, hafoin submete fila fali ba nia hodi promulga.

Entretantu, Prezidente PN, Arão Noe, esplika: “Horiseik ha’u hatun ona despasu atu aban iha ona reuniaun lider bankada hodi deside bainhira mak halo reapresiasaun ba OJE ne’ebé hetan veta hosi Xefe Estadu”.

Jornalista: Zezito Silva

Editora: Rita Almeida

HAKEREK NO HATÁN

Please enter your comment!
Please enter your name here