DILI, (TATOLI) – Governu Estadu Unidu Amérika (EUA) liu husi nia Ministériu Agrikultura (USDA) hili Timor-Leste nu’udar nasaun ida husi ualu atu hetan fundu ba tinan ne’e nian husi Programa McGovern-Dole International ai-han ba edukasaun no nutrisaun ba labarik.

Hafoin prosesu selesaun kompetitivu, organizasaun mundiál umanitáriu CARE internasionál mak sei implementa programa McGovern-Dole ne’e liuhusi programa hanaran HATUTAN (Hahán ne’ebé Atu fó Tulun ho Nutrisaun no Edukasaun – Kontinua no Apoia Ai-han ba Nutrisaun no Edukasaun).

Projetu tinan lima ne’e ho estimasaun fundu milliaun $26 ne’ebé sei servisu hamutuk ho governu Timor-Leste no organizasaun lokál sira hodi hadi’a edukasaun, nutrisaun no saúde iha eskola 440 no kumunidade ne’ebé hela besik ba iha munisípiu ha’at ne’ebé afetadu liu (Ermera, Likisa, Ainaru no Manatutu).

Komponente xave ida husi HATUTAN mak foka liu ba agrikultór rurál atu hasa’e produsaun lokál hodi oferese sira-nia rendimentu no kria fonte sustentavel ai-han nutritivu lokál ba eskola sira.

Komoditi ne’ebé kompostu husi porsentu 8,5 husi totál programa ne’e sei estratejikamente oferese prioridade nutrisaun ba eskola públiku sira.

HATUTAN sei mós apoia agrikultór lokál sira atu asesu liután ba rekursu agrikultura nian hanesan treinamentu, no apoiu finanseiru ne’ebé sensivel ba asuntu nutrisaun.

Ho Timoroan besik 326,000 ne’ebé projetadu atu hetan benefísiu husi programa ne’e, projetu HATUTAN sei kontribui ba mudansa positivu nutrisaun nian iha nivel nasionál.

“Estadu Unidu kontente ho Timor-Leste no CARE Internasionál nia partisipasaun iha programa McGovern-Dole ne’e”, tenik Embaixadora EUA ba Timor-Leste, Kathleen M. Fitzpatrick, haktuir komunikadu embaixada EUA  iha Timor-Leste ba TATOLI, ohin.

“Ami espera servisu hamutuk ho parseiru sira atu kompleta no hametin, la’ós halakon- governu Timor-Leste nia esforsu sira iha edukasaun no nutrisaun”.

CARE Internasionál sei hala’o kna’ar hanesan lider ba projetu ne’e ho sub-kontratór mak Mercy Corps no Water Aid.

Projetu HATUTAN sei servisu hamutuk mós ho ministériu xave sira Timor-Leste nian iha nivel nasionál, munisípiu no eskola sira. Ida ne’e katak sei iha kooperasaun signifikante ho ministériu sdukasaun, saúde no ministériu agrikultura no peska.

Programa McGovern-Dole ne’e nia naran foti husi embaixadór no antigu senador EUA, George McGovern, no antigu senadór EUA, Robert Dole, hodi onra sira nia esforsu ne’ebé laiha kolen atu halakon hamlaha ba labarik sira, apoia edukasaun, dezenvolvimentu ba labarik sira no seguransa ai-han ba ema ho rendimentu ki’ik inklui apoiu ai-han ba nasaun sira ne’ebé kuran iha mundu tomak.

Programa ne’e oferese doasaun produtu agrikultura EUA nian inklui apoiu finansiamentu no tékniku atu apoia merenda eskolár no projetu nutrisaun ba inan no labarik sira.

USDA nia projetu McGovern-Dole agora daudaun halao iha nasaun 25. Nia Servisu Agrikultura Internasionál (FAS) lista Timor-Leste hanesan nasaun prioridade ba projetu McGovern-Dole iha janeiru 2018 hodi marka nasaun ne’e ba dahuluk sai benefisiáriu ba programa ne’e.

FAS selesiona nasaun prioridade sira tinan-tinan bazea ba fatór sira hanesan  rendementu per-kapita, taxa alfabetizasaun no má nutrisaun.

Hafoin ida ne’e, USDA hato’o ba ONG nasionál no internasionál atu hatama sira nia aplikasaun.

Proposta husi TL tenke kompete ho proposta husi nasaun seluk, no hafoin evaluasaun husi komitee imparsiál ida iha Washington, USDA selesiona CARE Internasionál nia proposta hodi hala’o iha TL.

Proposta seluk ne’ebé hetan aprovasaun iha tinan ne’e mak mai husi organizasaun balun iha Burkina Faso, Kamerun, Etiópia, Guatemala, Senegal, Sierra Leoa no Sri Lanka.

Objetivu xave husi projetu McGovern-Dole ne’e mak redús hamlaha no hadi’a alfabetizasaun iha eskola primária sira, espesialmente ba labarik feto sira.

Liuhusi apoiu ba edukasaun no nutrisaun, formasaun ba profesór no apoiu seluk, projetu McGovern-Dole sei ajuda hasae númeru labarik sira ba eskola no sira-nia abilidade akadémika.

Iha tempu hanesan, programa ne’e mós foka ba hadi’a labarik sira-nia saúde no kapasidade atu aprende antes sira ba eskola liuhusi programa nutrisaun ba inan isin-rua sira no parteira sira.

Projetu McGovern-Dole Sei involve mós rekursu no atividade barak liután hanesan formasaun ba materia eskola nian no ba profesór sira kona-ba bee, saneamentu no ijiene ka kapasitasaun kona-ba oinsá mak prepara ai-han ho di’ak.

Jornalista: Rafy Belo

Editora: Rita Almeida

HAKEREK NO HATÁN

Please enter your comment!
Please enter your name here