Ministru Transporte no Komunikasaun, José Agustinho da Silva. Imajen Mídia MTK

DILI, (TATOLI) – Ministru Transporte no Komunikasaun, José Agustinho da Silva, hateten Ró Haksolok ne’ebé agora dadauk sai polémika iha públiku hanesan responsabilidade governu, maibé presiza klarifikasaun husi parte Zona Espesiál Ekonomia Sosiál Merkadu (ZEESM).

“Ha’u relata ba Primeiru-Ministru kona-ba Ró Haksoluk ne’ebé durante ne’e sai polémika ba públiku. Kona-ba Ró haksolok governu iha responsabilidade, mas ida ne’e kompeténsia ZEESM nian, tanba ne’e hau rekomenda atu husu klarifikasaun ba Prezidente ZEESM atuál atu hetan esplikasaun detalladu no esklaresidu”, tenik ba jornalista sira hafoin hasoru Xefe Governu iha Palásiu Governu, tersa ne’e.

Governante ne’e haktur nia esklarese ba Primeiru-Ministru (PM), Taur Matan Ruak, katak prosesu kontrusaun Ró Haksolok ne’e, ninia kontratu asina iha 2014 entre governu no kompañia Portugal ida. Iha tinan 2015, konstrusaun ró ne’e paradu entaun bainhira estabelese ZEESM, prosesu kontrusaun ró ahi ne’e entrega ba ZEESM no autoridade ne’e mak responsabiliza.

“Tempu ne’eba Ministériu Transporte no Komunikasaun nu’udar parte ida husi Ministériu Obras Públikas la-asesu ba informasaun liga ho prosesu konstrusaun no pagamentu laiha mós laiha informasaun”, nia dehan.

Tuir nia kada problema sempre iha solusaun, laiha problema ida ne’ebé mak laiha solusaun, importante liu mak tenke iha vontade para komunika ba malu no buka solusaun.

“Ha’u hanoin oinsá mak bele solusiona ita hotu tenke iha espíritu boa vontade para bele haree asuntu sira importante no fó solusaun sira ne’ebé mak di’ak”, katak tan.

Entretantu, Ferry-Ró Haksolok, desizaun atu hili ninia estaleiru (fatin atu harii ro) hahú no foti husi V Governo Konstitusionál ne’ebé lidera Kay Rala Xanana Gusmão nu’udar Primeiru- Ministru, tuir ninia reprezentasaun husi Ministru Transporte no Komunikasaun, Pedro Lay da Silva, ne’ebé asina no selebra kontratu ho estaleiro Atlanticeagle Shipbuilding Lda. (Atlanticeagle) iha loron 22 setembru 2014.

RAEOA-ZEESM TL simu prosesu konstrusaun ró liu tiha transferénsia projetu no alokasaun orsamentu husi Governu Timor-Leste ba Autoridade RAEOA-ZEESM TL hodi transfere poder no alokasaun verba ne’ebé akontese liu tiha akordu entre Governu no Estaleiru Atlanticeagle no liu estaleiru hahú harii Ferry.

Hodi garante implementasaun tuir espesifikasaun no padraun tékniku ba Ferry Ró Haksolok no assegura katak Ferry ne’e bele hetan rejistu internasional (Registo Internacional de Navios da Madeira em Portugal) tuir rekezisaun Governu Timor-Leste, RAEOA-ZEESM TL hala’o kontratasaun ba supervizaun ba konstrusaun ferry ba Instituto de Soldadura e Qualidade ( ISQ), instituisaun ho esperiénsia liu tiha 50 anos ho konstrusaun ne’ebé hanesan no moos ho kredensiál no renome internasionál atu fiskaliza konstrusaun ne’e.

Kona-ba lala’ok konstrusaun no projetu ro ne’e liuhosi portál ofisiál ZEESM klarifika, kestaun judisiál balun entre Estaleiru Atlanticeagle no ninia sub-empreiteiru, hami’is situasaun finanseira estaleiru no ida ne’e rezulta iha atrazu konstrusaun ró, ne’ebé oras daudaun para hela iha Estaleiros do Mondego.

“Problema ne’ebé oras daudaun iha mak Atlanticeagle enfrenta ho ninia sub-empreiteiro. Problema ne’e se’es husi RAEOA-ZEESM TL nia relasaun ho Atlanticeagle. Biar ne’e, RAEOA-ZEESM TL trasa planu no hala’o hakat balun hodi bele loke dalan hodi Timor-Leste bele simu Ferry Ró Haksolok no katak servisu bele hahú fila-fali hodi ró ne’e bele ramata lais no tuir standard no espesifikasaun ba konvensaun marítima internasional ne’ebé sei vigora hela”, refere klarifikasaun husi portál ZEESM.

Autoridade ZEESM mós klarifika lala’ok dada ró sai ba fatin seluk. Estaleiro iha insolvência no katak ida ne’e mosu tan problema relasionamentu ho RAEOA-ZEESM TL ne’e laloos.

“Tan informasaun ne’e laloos publikasaun notísia ho lia-anin ne’e, durante períodu diskusaun no negosiasaun ho hanoin atu hetan utilizasaun politika sei iha ba diskusaun no sei bele hamosu impaktu a’as liu ba Timor-Leste”, akresenta.

RAEOA-ZEESM TL nia hakat ida mak atu assegura reprezentasaun jurídika iha Portugal. Ne’e sei assegura reprezentasaun di’ak ba interesse RAEOA-ZEESM TL no Estadu Timor-Leste, no moos fasilita lala’ok negosiasaun ba solusaun hodi remata hari’i Ferry lais liu hodi nia bele mai no serbí populasaun iha Timor-Leste.

Nu’udar hakat seluk atu fasilita resolusaun kestaun ne’e RAEOA-ZEESM TL sei ramata hela relatóriu inspesaun ba Ferry Ró Haksolok, inspesaun ne’ebé hala’o husi konsultór internasional independente hodi verifika fila-fila ezekusaun konstrusaun no tuir planu, relatóriu ne’e sei ramata iha primeira kinzena husi fulan agostu nian.

“RAEOA-ZEESM TL fiar nafatin katak projetu Ferry Ró Haksolok importante tebes ba populasaun, no mantein nafatin relasionamentu institusionál di’ak ho Estaleiru hodi assegura katak servisu ne’e di’ak no remata iha tempu besik”, dehan tan.

Jornalista: Julia Chatarina

Editora: Rita Almeida

HAKEREK NO HATÁN

Please enter your comment!
Please enter your name here