Istória Mak O La Iha, Abut La Iha

0
189
Superiores F-FDTL ne’ebé simu promosaun maka hanesan Koronél Domingos Raul "Falur Rate Laek" promovidu ho Dekretu Prezidente Repúblika nú. 14/2018/30 Maiu, Koronél Américo Ximenes "Sabica Bessi Kulit" promovidu ho Dekretu Prezidente Repúblika nú. 15/2018/30 Maiu, Koronél Cornélio Ximenes "Maunana" promovidu ho Dekretu Prezidente Repúblika nú. 16/2018/30 Maiu no Koronél João Miranda "Aluc Descartes" promovidu ho Dekretu Prezidente Repúblika nú. 17/2018/30 Maiu.

DILI (TATOLI)—Brigadeiru Jenerál, Falur Rate Laek, sente preokupa tanba nia haree ohin loron universitáriu sira lahatene ema ne’ebé halo istória, no ema ne’ebé harii nasaun.

“Ne’e preokupasaun boot ida. Ha’u kuandu rona ita-boot sira lahatene istória ne’e ha’u preokupa, imi-nia dosente sira lá hanorin istória ne’e ha’u preokupa tanba istória mak ó laiha, abut laiha. Ema ida ne’ebé laiha nia istória, nia tradisaun ne’e nia abut laiha”, Eis Gerrilleiru, Falur fó sai bainhira sai oradór iha semináriu nasionál ho tema “Hametin nasionalizmu no patriotizmu, tane aas ita-nia istória no harii ita-nia futuru” iha Muzeu Rezisténsia, ohin,

Aproveita ambiente semináriu ne’ebé organiza husi grupu Adventure Timor-Leste, Falur Rate Laek informa katak nia mós hakerek ona livru kona ba ninian partisipasaun iha gerrilla, no livru ne sei lansa iha loron 20 Agostu ho versaun Tetun no Portugés.

Iha fatin hanesan Prezidente Funsaun Públika, Faustino Cardoso, husu ba Adventure Timor-Leste ne’ebé sei hala’o jornada husi Manufahi mai Dili hodi komemora loron Falintil iha 20 Agostu ne’e atu hakbesik an ba ema rai-na’in sira durante perkursu jonada nia hodi buka hatene fatin sira ne’ebé liu tanba sempre iha nia istória.

“Same uluk prizioneiru sira barak kastigu iha ne’ebá iha pouzada no barak mak mai oho iha Holarua no ita-nia forsa rezisténsia mós mate barak iha ne’e bainhira inimigu tenta atu avansa husi Same bá Maubisi bainhira Betanu monu ona iha sira-nia liman”, Faustino relata bainhira sai oradór ne’ebé ko’alia sobre partisipasaun intelektuál sira-nia iha prosesu hatane no dezenvolve espíritu nasionalizmu no patriotizmu.

Nia salienta bainhira hakarak atu prezerva memória kona-ba luta rezisténsia ne’e to’o ohin loron sei bele rekorre mak hakbesik ba tiu no avó sira no sira ne’e hotu mós ho idade avansadu ona.

“Durante jornada imi-nian buka hakbesik ba sira ida fuuk-mutin sira ne’e. Atu dehan de’it bainhira ita atu buka haklaken agora espíritu nasionalizmu no patriotizmu tenke hatuur tuir nia kontestu ida-idak nian, signifika istória ne’e imi tenke haree tuir nia faze, luta rezisténsia nian no tenke koloka tuir nia situasaun ida-idak nian”.

Kabe ba intelektuál sira iha momentu saida de’it buka atu hakle’an, halo análize ba períodu ida-idak nian hodi buka no identifika valór, difikuldade, dezafiu saida de’it maka sira hasoru iha faze ida-idak nian.

“Istória labele rona ema ida nia depois mai halo konkluzaun istória maka ne’e, papél intelektuál la’ós ida ne’e. Istória tenke rezulta husi vizaun oioin ne’ebé iha ninia hanoin hanesan, pontu konverjénsia kona-ba situasaun epizódika balun nian. Metodolojikamente ema intelektuál ida sei lasente kontente bainhira rona de’it husi ema ida nian, maibé presiza atu kruza ho ema seluk nia opiniaun kona-ba situasaun ida hanesan. Kuandu iha duni konverjénsia hanesan ne’e dehan katak ita bele fiar”.

Hatutan oras ne’e iha tentasaun ba ema atu hamosu istória konforme nia hakarak tanba konflitu interese oioin. “Ida, atu asesu ba podér karik, ida fali atu hetan veteranu no atu sente hanesan orgullu iha sosiedade nia leet sai nu’udar maun abut. Nu’udar intelektuál tenke sensivel ba konflitu interese sira hanesan ne’e. Ne’ebé imi-nia jornada bá ne’ebá ne’e imi tenke sensivel ba situasaun sira hanesan ne’e”.

Jornalista : Maria Auxiliadora

Editór : Manuel Pinto

HUSIK IDA HATÁN