Uma Fukun Parlamentu Nasionál. Imajen/Espesiál

DILI, (TATOLI) – Parlamentu Nasionál (PN) aprova ona projetu rezolusaun rua atu revoga dekretu lei nú 3/2018 14 marsu, alterasaun dahuluk husi dekretu lei nú 3/2015 14 janeiru ne’ebé aprova kuríkulu nasionál baze edukasaun pre eskolár no dekretu lei nú 4/2018 14 marsu, alterasaun dahuluk husi dekretu lei nú 4/2015 14 janeiru ne’ebé aprova kuríkulu nasionál baze siklu dahuluk no daruak ensinu bàziku.

Projetu hirak ne’e aprovadu ho votu a favor 36, kontra 0 no abstensaun 1. “Ho rezultadu ne’e projetu rezolusaun rua ne’e passa, tanba ne’e dekretu lei ne’ebé aprova iha 2018 fica sem efeito no dekretu nú 3 no 4/2015 retoma fali ninia ezisténsia”, deklara Prezidente PN, Arão Noe, hafoin votasaun, ohin.

Ministra Edukasaun, Juventude no Desportu, Dulce de Jesus Soares, hatete kuríkulu 2015 hanesan programa husi V no VI Governu konstitusionál ne’ebé kuríkulu ne’e dezenvolve husi timoroan rasik, profesór no péritu timoroan ne’ebé mak iha kapasidade téknika.

“Prosesu halo kuríkulu ne’e, ita koko atu konstitualiza ba prosesu aprendizajem, tanba ne’e mak ita halo kuríkulu ida ne’ebé timoroan rasik mak halo no la uza osan husi doadór maibé uza orsamentu jeral estadu V no VI Governu”, tenik.

Governante ne’e mós klarifika kona-ba kuríkulu pre-eskolar no ensinu báziku hanorin lian materna, ne’e la loos. “Lian materna hanesan projetu pilotu ida ne’ebé mak halo iha munisípiu Manatutu, RAEOA no Lospalos, ne’ebé implementa iha eskola 10 de’it”.

Dulce hatutan kuandu labarik sira tama terseiru ano ensinu báziku (kelas 3 SD) sira komesa estuda ona lian tetum, morfolojia husi lia-fuan, estrutura, gramátika liuhosi testu simples no kompleksu.

Xefe bankada CNRT, Duarte Nunes, ne’ebé hanesan mós proponente fundamenta rezolusaun ne’e mai atu subtitui projetu ne’ebé mak mai aneksu iha rekerementu.

“Ho hanoin ida katak ita hapara dekretu lei 2018 nian, maibé dekretu lei 2015 tenke vigora nafatin, ida ne’e mak intensaun rezolusaun ne’e. Ohin iha preukupasaun katak ita hapara, prosesu la la’o maibé ami hanoin ho rezolusaun ne’e bele hatan ba prokupasaun deputadu sira”, dehan.

Xefe bankada PLP, Francisco Vasconcelhos, hateten vota a favor, tanba hakarak harii sistema edukasaun ida ne’ebé mak mai ho baze forte no uza lian nasionál nu’udar instrusaun hodi hadi’a edukasaun iha Timor-Leste.

“Kuríkulu sira ne’ebé hakarak harii tenke mai husi estudu komparativu, estudu sientífiku linguístiku, nune’e ita bele hadi’a liu tan sistema edukasaun iha ita nia rai”.

Deputadu Bankada PUDD, António Benevides, hateten abstein tanba ho prinsípiu ho dekretu ou la’e, estudante no mestre sira hein duni mudansa.

Bankada Opozisaun Retira

Molok tama iha votasaun, deputadu opozisaun sira hanesan FRETILIN no PD retira husi plenária.

Deputadu bankada FRETILIN, Joaquim dos Sandos, hateten lakohi partisipa, tanba kontra konstituisaun. “Antes ministra esklarese resposta sira, bankada FRETILIN deside la partisipa iha desizaun, tanba kontra konstituisaun no ita interven iha kompeténsia esklusivu governu nian”, dehan.

Hodi hatutan: “Para labele husik presedente ne’e ladiak, bankada FRETILIN deside la partisipa ba desizaun, ami husu lisensa atu sai husi plenária”.

Nune’e mós Xefe Bankada PD, António da Conceição, fó pozisaun bankada nian.

“Ami partilla proukupasaun ne’ebé mak iha atu hadi’a kualidade edukasaun, maibé ami la aseita mak dalan ida ne’ebé mak hola dadauk hodi anula atus VII Governu nian, tanba ne’e ita loke presidénsia ba oin nafatin no hahalok sira ne’e mak ita lakohi”, tenik.

Nia dehan hakarak estabilidade governativa no promove diálogu no kontinuidade boa governasaun.

“Ami konsiensia mós ba buat ne’ebé mak ami halo atu nafatin kontribui ba edukasaun nia di’ak, maibé ami lakohi tama iha jogu sira ne’ebé mak atu hamate no interfere iha kompeténsi orgaun soberanu nian, tanba ne’e mak ami nia bankada husu atu retira”, katak. 

Antes ne’e, Xefe bakada FRETILIN, Aniceto Guterres, hateten razaun ne’ebé lori proponente sira aprezenta rekerimentu nia rejista, tanba programa Governu dahituk la passa ne’e mak governu labele hasai dekretu lei.

“Se ida ne’e mak sai razaun, la’os fatin iha ne’e, tuir loos maluk AMP sira lori ba tribunál hodi rekere konstitusionalidade kona-ba VII Governu iha kompeténsia ou la’e atu hasai dekretu governu, la marese atu hatama iha rekerimentu ne’e”, tenik.

Tuir antigu deputadu ne’e, apresiasaun ba diploma governu, loloos ohin Governu dahituk mak mai hanesan autór ba diploma la’os Governu daualu. “Agora mai la’ós defende ba nia dekretu mas halo proposta atu altera”.

Hodi sujere tuir loos Governu daualu sei hakarak altera dekretu governu ne’e bele hasai dekretu foun ida no la presiza apresiasaun PN para suspende nia vijénsia.

“Tanba polítika muda no governu seluk mai ona, hakarak aplika ita boot sira nia polítika entaun hasai dekretu lei foun, ne’e mós bele altera”, dehan tan.

Jornalista: Julia Chatarina

Editora: Rita Almeida

HAKEREK NO HATÁN

Please enter your comment!
Please enter your name here